ฉากที่ 2

(ผู้คุมและปอมเปย์เข้ามา)

ผู้คุม

มานี่ เจ้าหนุ่ม เจ้าตัดหัวคนเป็นหรือไม่

ปอมเปย์

ถ้าคนผู้นั้นเป็นโสด ข้าทำได้ครับท่าน แต่ถ้าเขาเป็นคนมีเมีย หัวนั้นเป็นของเมียเขา และข้าไม่มีวันตัดหัวผู้หญิงได้หรอกครับ

พรอวอสต์

พอเถิดท่าน เลิกพูดจาวกวนเสียที แล้วตอบข้ามาตรงๆ

พรุ่งนี้เช้า เคลาดิโอและบาร์นาร์ดีนจะต้องถูกประหาร ในคุกของเรามีเพชฌฆาตหลวงอยู่ผู้หนึ่ง ซึ่งกำลังขาดผู้ช่วย หากท่านยอมรับหน้าที่ช่วยเขา ท่านจะได้รับการปลดปล่อยจากตรวนนี้ แต่หากไม่ ท่านจะต้องถูกจำคุกจนครบกำหนด และจะได้รับอิสรภาพพร้อมกับการถูกเฆี่ยนตีอย่างทารุณ เพราะท่านเป็นแมงดาตัวฉาว

พอมพีย์

ท่านครับ ข้าเป็นแมงดาผิดกฎหมายมานานจนจำความไม่ได้แล้ว แต่ถึงอย่างนั้น ข้าก็ยินดีที่จะเป็นเพชฌฆาตที่ถูกกฎหมาย ข้าใคร่จะขอคำแนะนำจากเพื่อนร่วมอาชีพของข้าสักหน่อย

พรอวอสต์

เฮ้ แอ็บฮอร์สัน! แอ็บฮอร์สันอยู่ไหน ตรงนั้นน่ะ!

(แอ็บฮอร์สันเข้ามา)

แอ็บฮอร์สัน

ท่านเรียกข้าหรือครับ?

พรอวอสต์

เจ้าหนุ่ม นี่คือคนที่จะมาช่วยเจ้าประหารชีวิตในวันพรุ่งนี้ หากเจ้าเห็นสมควร ก็จงตกลงจ้างเขาเป็นรายปีและให้เขาพักอยู่ที่นี่กับเจ้า แต่หากไม่ ก็จงใช้เขาเพียงชั่วคราวแล้วไล่ออกไป เขาไม่อาจเรียกร้องเรื่องเกียรติยศกับเจ้าได้ เพราะเขาเคยเป็นแมงดา

แอ็บฮอร์สัน

แมงดาหรือครับท่าน? ให้ตายเถอะ เขาจะทำให้วิชาชีพของเราเสื่อมเสีย

พรอวอสต์

เอาเถอะท่าน พวกเจ้าก็พอๆ กันนั่นแหละ แค่ขนนกเพียงเส้นเดียวก็ทำให้ตาชั่งเอียงได้แล้ว

(ออกไป)

พอมพีย์

ขอประทานโทษครับท่าน ด้วยความเมตตาของท่าน—ซึ่งท่านช่างมีใบหน้าที่เมตตายิ่งนัก เว้นเสียแต่ว่าท่านจะมีสีหน้าเหมือนคนกำลังจะถูกแขวนคอ—ท่านเรียกอาชีพของท่านว่าวิชาชีพหรือครับ?

แอ็บฮอร์สัน

ใช่แล้วท่าน มันคือวิชาชีพ

พอมพีย์

ข้าเคยได้ยินมาว่า การแต่งหน้าเป็นวิชาชีพอย่างหนึ่ง และเหล่าโสเภณีของข้าซึ่งเป็นสมาชิกในอาชีพของข้า ต่างก็ใช้การแต่งหน้า สิ่งนี้จึงพิสูจน์ว่าอาชีพของข้าคือวิชาชีพ แต่ข้านึกไม่ออกเลยว่าการแขวนคอจะมีวิชาชีพอะไรซ่อนอยู่ หากข้าต้องถูกแขวนคอเสียเอง

แอ็บฮอร์สัน

ท่านครับ มันคือวิชาชีพ

พอมพีย์

ขอข้อพิสูจน์หน่อย

แอ็บฮอร์สัน

เสื้อผ้าของคนดีทุกคนล้วนพอดีกับหัวขโมย หากมันเล็กเกินไปสำหรับหัวขโมย คนดีจะคิดว่ามันใหญ่พอแล้ว หากมันใหญ่เกินไปสำหรับหัวขโมย หัวขโมยจะคิดว่ามันเล็กพอดี ดังนั้นเสื้อผ้าของคนดีทุกคนจึงพอดีกับหัวขโมยเสมอ

(พรอวอสต์เข้ามา)

พรอวอสต์

ตกลงกันได้หรือยัง?

พอมพีย์

ท่านครับ ข้าจะรับใช้เขา เพราะข้าพบว่าอาชีพเพชฌฆาตของท่านเป็นอาชีพที่สำนึกผิดมากกว่าอาชีพแมงดา เพราะเขาต้องขอขมาบ่อยกว่า

พรอวอสต์

เจ้าหนุ่ม พรุ่งนี้ตอนสี่โมงเย็น จงเตรียมแท่นประหารและขวานของเจ้าให้พร้อม

แอ็บฮอร์สัน

ตามมานี่ เจ้าแมงดา ข้าจะสอนงานในอาชีพของข้าให้ ตามมา

พอมพีย์

ข้าปรารถนาจะเรียนรู้ครับท่าน และข้าหวังว่าหากท่านมีโอกาสต้องพึ่งพาข้า ท่านจะพบว่าข้าพร้อมเสมอ เพราะจริงๆ แล้วท่านครับ ด้วยความเมตตาของท่าน ข้าติดค้างบุญคุณท่านอยู่ประการหนึ่ง

พรอวอสต์

ไปเรียกบาร์นาร์ดีนและเคลาดิโอมาที่นี่

(แอ็บฮอร์สันและพอมพีย์ออกไป)

คนหนึ่งข้าเวทนา แต่อีกคนไม่เลยแม้แต่น้อย

เพราะเป็นฆาตกร ต่อให้เป็นพี่น้องข้าก็ไม่นำพา

(เคลาดิโอเข้ามา)

ดูนี่สิ เคลาดิโอ นี่คือหมายประหารชีวิตของเจ้า บัดนี้เที่ยงคืนตรงแล้ว และภายในแปดโมงเช้าวันพรุ่งนี้ เจ้าจะต้องกลายเป็นอมตะ บาร์นาร์ดีนอยู่ที่ไหน?

เคลาดิโอ

จมดิ่งอยู่ในนิทรา เช่นเดียวกับแรงงานผู้บริสุทธิ์

ยามที่ความเหนื่อยล้าเกาะกินลึกถึงกระดูกของนักเดินทาง

เขาไม่ยอมตื่นเลยครับ

พรอวอสต์

ใครจะปลุกเขาได้บ้าง?

เอาเถอะ ไปเตรียมตัวเสีย (มีเสียงเคาะจากด้านใน) แต่ช้าก่อน เสียงอะไรน่ะ? ขอสวรรค์ประทานความสบายใจแก่ดวงวิญญาณของพวกท่านด้วยเถิด!

(เคลาดิโอออกไป มีเสียงเคาะจากด้านใน)

เดี๋ยวนี้แหละ!—

ข้าหวังว่าจะเป็นคำอภัยโทษหรือการระงับการประหาร

สำหรับเคลาดิโอผู้สุภาพอ่อนโยนที่สุด

(ดยุกเข้ามา)

ยินดีต้อนรับครับ ท่านพ่อ

ดยุก

ขอให้จิตวิญญาณแห่งราตรีที่บริสุทธิ์และสดชื่นที่สุด

โอบล้อมท่าน พรอวอสต์ผู้ใจดี! เมื่อครู่มีใครมาเรียกที่นี่หรือไม่?

พรอวอสต์

ไม่มีเลยครับ ตั้งแต่เสียงระฆังบอกเวลาเคอร์ฟิวดังขึ้น

ดยุก

อิซาเบลไม่ได้มาหรือ?

พรอวอสต์

ไม่ครับ

ดยุก

ถ้าอย่างนั้น อีกไม่นานพวกนางคงมา

พรอวอสต์

มีความหวังใดสำหรับเคลาดิโอบ้างไหมครับ?

ดยุก

มีความหวังอยู่บ้าง

พรอวอสต์

ความหวังช่างเป็นตัวแทนที่ขมขื่นยิ่งนัก

ดยุก

ไม่ใช่อย่างนั้น ไม่ใช่อย่างนั้น ชีวิตของเขานั้นดำเนินไปในทิศทางเดียวกับความยุติธรรมอันยิ่งใหญ่ที่เขาหยิบยื่นให้ผู้อื่น เขาใช้ความสำรวมอันศักดิ์สิทธิ์สยบกิเลสในตนเอง ซึ่งเป็นสิ่งเดียวกับที่เขาใช้เป็นแรงผลักดันในอำนาจเพื่อขัดเกลาผู้อื่น หากเขาเสพสมในสิ่งเดียวกับที่เขาลงโทษผู้อื่น เมื่อนั้นเขาจึงจะเรียกว่าเป็นทรราช แต่ในเมื่อเป็นเช่นนี้ เขาจึงเป็นผู้เที่ยงธรรม

[เสียงเคาะประตูจากด้านใน ผู้คุมเดินไปที่ประตู]

มากันแล้วสินะ

นี่เป็นผู้คุมที่สุภาพคนหนึ่ง น้อยครั้งนักที่ผู้คุมใจคอแข็งกร้าวจะเป็นมิตรกับมนุษย์

[เสียงเคาะประตูจากด้านใน]

นั่นอะไร? เสียงอะไรกัน? วิญญาณดวงใดกันที่ถูกครอบงำด้วยความรีบร้อน จนกระแทกประตูหลังที่ปิดสนิทด้วยแรงเช่นนี้

ผู้คุมกลับมา

ผู้คุม

เขาต้องรออยู่ที่นั่นจนกว่าเจ้าหน้าที่ จะตื่นขึ้นมาเปิดประตูให้เขา ตอนนี้เขาถูกปลุกแล้วครับ

ดยุก

เจ้ายังไม่ได้รับคำสั่งระงับโทษของเคลาดิโอเลยหรือ หรือว่าเขาต้องตายในวันพรุ่งนี้?

ผู้คุม

ไม่มีครับท่าน ไม่มีเลย

ดยุก

ผู้คุมเอ๋ย ก่อนที่รุ่งสางจะมาถึง เจ้าจะได้ยินข่าวมากกว่านี้ก่อนเช้า

ผู้คุม

ท่านคงจะทรงทราบอะไรบางอย่าง แต่ข้าพเจ้าเชื่อว่าคงไม่มีคำสั่งระงับโทษหรอกครับ เราไม่เคยมีตัวอย่างเช่นนั้น อีกทั้งในขณะที่การตัดสินความดำเนินไป ท่านลอร์ดแองเจโลได้ประกาศต่อสาธารณชนในทางตรงกันข้ามด้วย

ผู้ส่งสารเข้ามา

นี่คือคนของท่านลอร์ดครับ

ดยุก

และนี่คือใบอภัยโทษของเคลาดิโอ

ผู้ส่งสาร

ท่านลอร์ดให้ข้านำจดหมายฉบับนี้มามอบให้ท่าน และกำชับข้าพเจ้าเพิ่มเติมว่า ห้ามท่านบิดเบือนแม้แต่ข้อเล็กน้อยที่สุดในจดหมายนี้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเวลา เนื้อหา หรือรายละเอียดอื่นใด ขอให้ท่านโชคดีในยามเช้า เพราะข้าพเจ้าเห็นว่าใกล้จะสว่างแล้ว

ผู้คุม

ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามคำสั่งครับ

[ผู้ส่งสารออกไป]

ดยุก

[พูดกับตัวเอง] นี่คือใบอภัยโทษที่แลกมาด้วยบาป ซึ่งตัวผู้ให้อภัยโทษเองก็กำลังตกอยู่ในบาปนั้น ความผิดจึงดำเนินไปได้อย่างรวดเร็วเช่นนี้ เมื่อมันถูกหนุนหลังด้วยอำนาจชั้นสูง เมื่อความชั่วสร้างความเมตตา ความเมตตานั้นจึงแผ่ขยายจนความรักในความผิดกลายเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้กระทำผิดได้รับมิตรภาพ เอาล่ะ ท่านผู้คุม มีข่าวอะไรบ้าง?

ผู้คุม

ข้าพเจ้าบอกท่านแล้วครับ ท่านลอร์ดแองเจโลคงคิดว่าข้าพเจ้าละเลยหน้าที่ จึงปลุกข้าพเจ้าด้วยการเร่งรัดอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ข้าพเจ้าเห็นว่าแปลกนัก เพราะท่านไม่เคยทำเช่นนี้มาก่อนเลย

ดยุก

ขอข้าฟังหน่อยเถิด

ผู้คุม

[อ่าน] ไม่ว่าท่านจะได้ยินสิ่งใดที่ขัดแย้งกัน ขอให้ประหารชีวิตเคลาดิโอภายในสี่นาฬิกา และในตอนบ่ายให้ประหารบาร์นาร์ดีน เพื่อความพึงพอใจของข้า ขอให้ส่งศีรษะของเคลาดิโอมาให้ข้าภายในห้านาฬิกา จงปฏิบัติการนี้ให้ถูกต้อง โดยพึงระลึกว่ามีสิ่งสำคัญยิ่งกว่านี้ที่ยังไม่ได้แจ้งให้ทราบ ดังนั้นจงอย่าบกพร่องในหน้าที่ มิเช่นนั้นท่านจะต้องรับผิดชอบด้วยชีวิตของท่านเอง ท่านมีความเห็นอย่างไรกับเรื่องนี้ครับ?

ดยุก

บาร์นาร์ดีนที่ต้องถูกประหารในตอนบ่ายคือใคร?

ผู้คุม

เป็นชาวโบฮีเมียนโดยกำเนิด แต่เติบโตและเลี้ยงดูที่นี่ เป็นนักโทษมาเก้าปีแล้วครับ

ดยุก

เหตุใดดยุกผู้ไม่อยู่จึงไม่ปล่อยเขาให้เป็นอิสระ หรือไม่ก็ประหารเขาเสีย? ข้าเคยได้ยินว่านั่นเป็นวิถีปฏิบัติของท่านเสมอมา

ผู้คุม

บรรดาเพื่อนฝูงของเขาคอยช่วยผัดผ่อนโทษให้ตลอด และอันที่จริง ความผิดของเขาจนถึงตอนนี้ในสมัยการปกครองของท่านลอร์ดแองเจโล ยังไม่มีหลักฐานที่แน่ชัดครับ

ดยุก

ตอนนี้ชัดเจนแล้วหรือ?

ผู้คุม

ชัดเจนที่สุด และตัวเขาเองก็ไม่ได้ปฏิเสธครับ

ดยุก

เขาสำนึกผิดในคุกหรือไม่? เขามีท่าทีสะเทือนใจบ้างไหม?

ผู้คุม

เขาเป็นคนที่มองความตายไม่ต่างจากความหลับใหลยามมึนเมา ไม่แยแส ไม่นำพา และไม่เกรงกลัวต่อสิ่งที่ผ่านไป สิ่งที่เป็นอยู่ หรือสิ่งที่จะมาถึง ไม่รู้สึกถึงความตาย และยอมจำนนต่อความตายอย่างสิ้นหวังครับ

ดยุก

เขาขาดคำชี้แนะ

ผู้คุม

เขาไม่ยอมฟังใครทั้งสิ้น เขาได้รับอิสระในคุกมาโดยตลอด หากปล่อยให้เขาหนีไปจากที่นี่ เขาก็คงไม่หนี เขามึนเมาวันละหลายครั้ง หรือบางครั้งก็เมามายตลอดทั้งวัน เราเคยปลุกเขาบ่อยครั้ง ทำทีว่ากำลังจะนำตัวเขาไปประหาร และแสดงหมายสั่งประหารปลอมให้เขาดู แต่นั่นก็ไม่ได้ทำให้เขาสะทกสะท้านเลยแม้แต่น้อย

ดยุก

เรื่องของเขาเอาไว้ก่อน ตอนนี้ข้าเห็นความซื่อสัตย์และความมั่นคงจารึกอยู่บนหน้าผากของท่าน เจ้าเมือง หากข้าอ่านผิดไป วิชาโบราณของข้าคงหลอกลวงข้าแล้ว แต่ด้วยความกล้าบ้าบิ่นในเล่ห์กล ข้าจะยอมเอาตัวเข้าเสี่ยง เคลาดิโอ ผู้ซึ่งท่านได้รับคำสั่งให้ประหาร ณ ที่นี้ มิได้เป็นผู้ต้องโทษตามกฎหมายไปมากกว่าแองเจโล ผู้ที่พิพากษาเขาเลย เพื่อให้ท่านเข้าใจเรื่องนี้อย่างประจักษ์แจ้ง ข้าขอเวลาผ่อนผันเพียงสี่วัน ซึ่งท่านจะต้องมอบความกรุณาแก่ข้า ทั้งในปัจจุบันและในสิ่งที่เสี่ยงอันตราย

เจ้าเมือง

โปรดบอกเถิดท่าน จะให้ข้าทำสิ่งใด?

ดยุก

คือการประวิงความตายออกไป

เจ้าเมือง

อนิจจา ข้าจะทำได้อย่างไร? ในเมื่อกำหนดเวลาถูกระบุไว้ชัดเจน และมีคำสั่งเด็ดขาดพร้อมบทลงโทษว่าต้องส่งศีรษะของเขาให้แองเจโลเห็นกับตา? ข้าอาจต้องตกอยู่ในสภาพเดียวกับเคลาดิโอ หากขัดคำสั่งแม้เพียงเรื่องเล็กน้อยที่สุด

ดยุก

ด้วยคำสัตย์แห่งสมณศักดิ์ของข้า ข้าขอรับประกันว่าหากท่านปฏิบัติตามคำแนะนำของข้า ท่านจะปลอดภัย จงประหารบาร์นาร์ดีนในเช้านี้ แล้วนำศีรษะของเขาไปมอบให้แองเจโล

เจ้าเมือง

แองเจโลเคยเห็นพวกเขาทั้งคู่ และจะจำรูปลักษณ์ได้

ดยุก

โอ้ ความตายคือการปลอมแปลงที่ยิ่งใหญ่ และท่านสามารถช่วยเสริมมันได้ จงโกนศีรษะและมัดเคราเสีย แล้วบอกว่าผู้สำนึกผิดปรารถนาจะเปิดเผยใบหน้าเช่นนี้ก่อนตาย ท่านย่อมรู้ว่าวิถีนี้เป็นเรื่องปกติ หากมีสิ่งใดเกิดขึ้นกับท่านจากเรื่องนี้ นอกเหนือจากคำขอบคุณและความโชคดี ข้าขอสาบานต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ข้านับถือว่า ข้าจะใช้ชีวิตของข้าคัดค้านสิ่งนั้น

เจ้าเมือง

โปรดอภัยด้วย ท่านพ่อผู้ใจดี แต่นี่เป็นการขัดต่อคำสัตย์ปฏิญาณของข้า

ดยุก

ท่านสาบานตนต่อดยุก หรือต่อรองดยุก?

เจ้าเมือง

ต่อทั้งท่านและผู้แทนของท่าน

ดยุก

ท่านจะคิดว่าตนมิได้กระทำความผิด หากดยุกรับรองว่าการกระทำของท่านนั้นถูกต้องตามยุติธรรมหรือไม่?

เจ้าเมือง

แต่มันจะเป็นไปได้หรือ?

ดยุก

มิใช่เพียงความเป็นไปได้ แต่เป็นความแน่นอน ทว่าเมื่อข้าเห็นท่านยังหวาดหวั่น ทั้งยศถาบรรดาศักดิ์ ความซื่อตรง หรือคำหว่านล้อมของข้า มิอาจทำให้ท่านคล้อยตามได้โดยง่าย ข้าจะก้าวไปไกลกว่าที่ตั้งใจ เพื่อถอนความกลัวทั้งหมดออกไปจากใจท่าน ดูเถิดท่าน นี่คือลายเซ็นและตราประทับของดยุก ข้าไม่สงสัยเลยว่าท่านรู้จักลายมือนี้ และตราประทับนี้ก็มิใช่สิ่งแปลกหน้าสำหรับท่าน

เจ้าเมือง

ข้ารู้จักทั้งสองสิ่ง

ดยุก

เนื้อความในนี้คือการแจ้งการกลับมาของดยุก ท่านสามารถอ่านมันได้ตามสะดวกในตอนนี้ และท่านจะพบว่าภายในสองวันนี้เขาจะมาถึงที่นี่ เรื่องนี้เป็นสิ่งที่แองเจโลไม่รู้ เพราะในวันนี้เขาจะได้รับจดหมายที่มีเนื้อหาแปลกประหลาด บางทีอาจบอกว่าดยุกสิ้นพระชนม์ หรือบางทีอาจบอกว่าเข้าสู่สำนักสงฆ์ แต่โดยบังเอิญแล้ว จะไม่มีสิ่งใดตรงกับที่เขียนไว้เลย ดูเถิด ดาวที่เริ่มเลือนหายกำลังเรียกคนเลี้ยงแกะให้ตื่น อย่าได้ตระหนกตกใจว่าเรื่องเหล่านี้จะเป็นไปได้อย่างไร ความยากลำบากทั้งปวงย่อมกลายเป็นเรื่องง่ายเมื่อเราล่วงรู้ความจริง จงเรียกเพชฌฆาตของท่านมา และตัดศีรษะบาร์นาร์ดีนเสีย ข้าจะให้เขาได้สารภาพบาปในทันที และแนะนำเขาไปสู่ภพภูมิที่ดีกว่า ท่านยังคงตกตะลึงอยู่หรือ? แต่สิ่งนี้จะทำให้ท่านตัดสินใจได้อย่างเด็ดขาด จงตามมาเถิด รุ่งสางใกล้จะมาถึงแล้ว

[ออกไป]