บทที่ 53 การทักทายระหว่างเรือ

เหตุผลฉากหน้าที่อาแฮบมิได้ขึ้นไปบนเรือล่าปลาวาฬลำที่เราได้ทักทายกันนั้นคือ ลมและทะเลบ่งบอกว่าพายุจะมา ทว่าแม้จะไม่เป็นเช่นนั้น เขาก็อาจจะมิได้ขึ้นเรือลำนั้นอยู่ดี—หากพิจารณาจากพฤติกรรมในภายหลังของเขาในโอกาสที่คล้ายคลึงกัน—หากว่าในขั้นตอนการตะโกนทักทายนั้น เขาได้รับคำตอบปฏิเสธต่อคำถามที่เขาถามออกไป เพราะในท้ายที่สุดแล้ว ปรากฏว่าเขาไม่ปรารถนาจะคบหาสมาคม แม้เพียงห้านาที กับกัปตันแปลกหน้าคนใดก็ตาม เว้นแต่ว่าคนผู้นั้นจะสามารถให้ข้อมูลบางประการที่เขาเฝ้าแสวงหาอย่างจดจ่อได้

แต่เรื่องทั้งหมดนี้อาจถูกประเมินค่าต่ำไป หากมิได้กล่าวถึงธรรมเนียมปฏิบัติอันเป็นเอกลักษณ์ของเรือล่าปลาวาฬเมื่อพบปะกันในทะเลต่างแดน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในแหล่งล่าปลาวาฬร่วมกัน

หากคนแปลกหน้าสองคนเดินสวนกันในป่าสนไพน์แบร์เรนส์ในรัฐนิวยอร์ก หรือในทุ่งราบซอลส์บรีที่รกร้างพอกันในอังกฤษ หากบังเอิญพบกันในดินแดนทุรกันดารเช่นนั้น ทั้งสองย่อมมิอาจหลีกเลี่ยงการทักทายกันได้โดยเด็ดขาด และต้องหยุดชะงักครู่หนึ่งเพื่อแลกเปลี่ยนข่าวสาร และบางทีอาจนั่งลงพักผ่อนร่วมกันชั่วขณะ ดังนั้น จึงเป็นเรื่องธรรมชาติยิ่งกว่าเพียงใด เมื่อบนทุ่งสนไพน์แบร์เรนส์และทุ่งราบซอลส์บรีอันไร้ขอบเขตแห่งท้องทะเล เรือล่าปลาวาฬสองลำที่มองเห็นกัน ณ สุดขอบโลก—นอกเกาะแฟนนิงอันโดดเดี่ยว หรือคิงส์มิลส์อันห่างไกล ข้าพเจ้าขอย้ำว่า ในสถานการณ์เช่นนี้ เป็นเรื่องธรรมชาติยิ่งกว่าเพียงใดที่เรือเหล่านี้ไม่เพียงแต่จะตะโกนทักทายกัน

แต่จะเข้ามาติดต่อกันอย่างใกล้ชิด เป็นมิตร และสนิทสนมยิ่งขึ้น และสิ่งนี้จะดูเป็นเรื่องปกติธรรมดายิ่งขึ้นไปอีก ในกรณีที่เรือทั้งสองลำมีเจ้าของอยู่ในเมืองท่าเดียวกัน และกัปตัน นายทหาร รวมถึงลูกเรืออีกไม่น้อยต่างรู้จักมักจี่กันเป็นการส่วนตัว ดังนั้นจึงมีเรื่องราวทางบ้านอันน่าระลึกถึงสารพัดที่จะสนทนากัน

สำหรับเรือที่จากบ้านไปนาน เรือที่กำลังมุ่งหน้าออกสู่ทะเลอาจมีจดหมายติดเรือมาด้วย หรืออย่างน้อยที่สุด เรือลำนั้นย่อมจะมอบเอกสารบางฉบับที่มีวันที่ใหม่กว่าฉบับล่าสุดในแฟ้มที่เลอะเลือนและเปื่อยยุ่ยจากการเปิดอ่านซ้ำๆ ของอีกฝ่ายอยู่ปีหรือสองปี และเพื่อเป็นการตอบแทนไมตรีนั้น เรือที่มุ่งหน้าออกไปจะได้รับข่าวสารล่าสุดเกี่ยวกับการล่าปลาวาฬจากแหล่งล่าปลาวาฬที่ตนกำลังมุ่งหน้าไป ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญยิ่งสำหรับเรือลำนั้น และในทำนองเดียวกัน เรื่องทั้งหมดนี้ย่อมเป็นจริงสำหรับเรือล่าปลาวาฬที่แล่นสวนทางกันในแหล่งล่าปลาวาฬเอง แม้ว่าทั้งคู่จะจากบ้านมานานพอๆ กันก็ตาม เพราะลำหนึ่งอาจได้รับฝากจดหมายมาจากเรือลำที่สามซึ่งบัดนี้อยู่ห่างไกลออกไป และจดหมายบางฉบับอาจเป็นของคนบนเรือลำที่พบในขณะนี้

นอกจากนี้ พวกเขายังจะได้แลกเปลี่ยนข่าวการล่าปลาวาฬ และสนทนากันอย่างรื่นรมย์ เพราะพวกเขาไม่เพียงแต่จะพบกับความเห็นอกเห็นใจในฐานะชาวเรือด้วยกันเท่านั้น แต่ยังพบกับความพึงใจอันเป็นเอกลักษณ์ซึ่งเกิดจากอาชีพเดียวกัน และการร่วมเผชิญความขัดสนและภยันตรายด้วยกัน

อีกทั้งความแตกต่างทางเชื้อชาติก็มิได้ก่อให้เกิดความแตกต่างที่สำคัญอันใดนัก กล่าวคือ ตราบเท่าที่ทั้งสองฝ่ายยังสื่อสารด้วยภาษาเดียวกัน ดังเช่นกรณีของชาวอเมริกันและชาวอังกฤษ แม้ว่าจะเป็นเรื่องจริงที่ว่า ด้วยจำนวนเรือล่าวาฬของอังกฤษที่มีอยู่น้อยนิด การพบปะเช่นนี้จึงมิได้เกิดขึ้นบ่อยครั้งนัก และเมื่อเกิดขึ้น ความขัดเขินบางประการก็มักจะแทรกซึมอยู่ระหว่างกัน เพราะชาวอังกฤษนั้นค่อนข้างสำรวม ส่วนชาวแยงกี้ก็มิได้ชื่นชอบความสำรวมเช่นนั้นในตัวผู้ใดนอกจากตนเอง

ยิ่งไปกว่านั้น เหล่านักล่าวาฬชาวอังกฤษบางครั้งยังแสร้งแสดงท่าทีเหนือกว่าในแบบฉบับชาวเมืองหลวงที่มีต่อเหล่านักล่าวาฬชาวอเมริกัน โดยมองว่าชาวแนนทัคเก็ตผู้รูปร่างสูงโปร่งและผอมเกร็ง พร้อมด้วยสำเนียงท้องถิ่นที่ระบุที่มามิได้นั้น เป็นเพียงกสิกรแห่งท้องทะเลชนิดหนึ่ง ทว่าความเหนือกว่าของเหล่านักล่าวาฬชาวอังกฤษนั้นแท้จริงแล้วตั้งอยู่บนพื้นฐานใดกันแน่ ย่อมเป็นเรื่องยากที่จะกล่าวได้ ในเมื่อชาวแยงกี้เพียงวันเดียวรวมกัน ล่าวาฬได้มากกว่าชาวอังกฤษทั้งหมดรวมกันในรอบสิบปีเสียอีก

แต่นี่ก็เป็นเพียงจุดอ่อนเล็กน้อยที่ไร้พิษสงของเหล่านักล่าวาฬชาวอังกฤษ ซึ่งชาวแนนทัคเก็ตมิได้เก็บมาใส่ใจนัก อาจเป็นเพราะเขารู้ดีว่าตนเองก็มีจุดอ่อนอยู่บ้างเช่นกัน

ดังนั้น เราจึงเห็นได้ว่าในบรรดาเรือทุกลำที่ล่องลอยแยกย้ายกันไปในท้องทะเล เรือล่าวาฬมีเหตุผลที่จะต้องเป็นมิตรต่อกันมากที่สุด และพวกเขาก็เป็นเช่นนั้น ในขณะที่เรือสินค้าบางลำซึ่งแล่นตัดรอยคลื่นของกันและกันกลางมหาสมุทรแอตแลนติก บ่อยครั้งกลับแล่นผ่านไปโดยไม่มีแม้แต่คำทักทายเพียงคำเดียว ต่างฝ่ายต่างเมินเฉยต่อกันกลางทะเลลึก ประหนึ่งชายเจ้าสำอางสองคนที่เดินสวนกันบนถนนบรอดเวย์ และในขณะเดียวกันก็อาจกำลังวิพากษ์วิจารณ์การจัดระเบียบเรือของอีกฝ่ายอย่างจู้จี้จุกจิก

ส่วนเรือรบนั้น เมื่อบังเอิญพบกันในทะเล พวกเขาจะต้องผ่านขั้นตอนการคำนับและแสดงความเคารพอันน่าขันอย่างต่อเนื่อง มีการลดธงลงทักทายจนดูเหมือนว่าไม่มีความปรารถนาดีที่จริงใจหรือความรักแบบพี่น้องแฝงอยู่เลยแม้แต่น้อย หากพูดถึงเรือขนทาสที่มาพบกัน ไฉนเล่า พวกเขารีบร้อนกันเหลือเกินจนต้องรีบแล่นหนีจากกันให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ และสำหรับโจรสลัด เมื่อบังเอิญแล่นตัดเส้นทางกะโหลกไขว้ของกันและกัน คำทักทายแรกคือ “ได้กะโหลกกี่ใบ?” ในลักษณะเดียวกับที่เหล่านักล่าวาฬทักทายกันว่า “ได้กี่ถัง?”

และเมื่อคำถามนั้นได้รับคำตอบ โจรสลัดก็จะรีบหันหัวเรือแยกจากกันทันที เพราะต่างฝ่ายต่างก็เป็นคนโฉดชั่วจากขุมนรก และไม่ปรารถนาจะเห็นเงาสะท้อนความชั่วช้าของตนในตัวผู้อื่นมากจนเกินไป

แต่จงดูเหล่านักล่าวาฬผู้เคร่งครัดในพระเจ้า ซื่อสัตย์ ไม่โอ้อวด มีน้ำใจไมตรี อัธยาศัยดี และเป็นกันเองเถิด! เรือล่าวาฬจะทำประการใดเมื่อเผชิญหน้ากับเรือล่าวาฬลำอื่นในยามที่อากาศเป็นใจ? พวกเขาจะทำสิ่งที่เรียกว่า “แกม” (Gam) ซึ่งเป็นสิ่งที่เรือประเภทอื่นไม่รู้จักโดยสิ้นเชิง ถึงขั้นไม่เคยได้ยินแม้แต่ชื่อ และหากบังเอิญได้ยินเข้า พวกเขาก็เพียงแต่ยิ้มเยาะ และพูดจาหยอกล้อเกี่ยวกับ “พวกพ่นน้ำ” และ “พวกต้มไขมัน” รวมถึงคำอุทานน่ารักน่าชังในทำนองนั้น เหตุใดเหล่ากะลาสีเรือสินค้า ตลอดจนโจรสลัด ทหารเรือ และกะลาสีเรือขนทาส จึงมีความรู้สึกเหยียดหยามต่อเรือล่าวาฬเช่นนี้ เป็นคำถามที่ตอบได้ยากยิ่ง เพราะในกรณีของโจรสลัดนั้น ข้าพเจ้าอยากจะรู้นักว่าอาชีพของพวกเขามีเกียรติยศอันโดดเด่นประการใด บางครั้งมันอาจจบลงด้วยการถูกยกขึ้นสู่ที่สูงอย่างไม่ธรรมดา

แต่นั่นก็คือบนตะแลงแกงเท่านั้น และยิ่งไปกว่านั้น เมื่อคนเราถูกยกขึ้นในลักษณะประหลาดเช่นนั้น เขาก็หามีรากฐานอันเหมาะสมสำหรับความสูงส่งที่เหนือกว่าไม่ ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงสรุปได้ว่า ในการโอ้อวดว่าตนนั้นอยู่สูงส่งกว่านักล่าวาฬ คำกล่าวอ้างของโจรสลัดผู้นั้นหามีพื้นฐานอันมั่นคงให้ยึดถือไม่

แต่ “แกม” คืออะไรหรือ? ท่านอาจใช้นิ้วชี้ไล่หาตามคอลัมน์ของพจนานุกรมจนนิ้วสึกหรอ แต่ก็ไม่มีวันพบคำนี้ ดร. จอห์นสัน ไม่เคยบรรลุถึงความรอบรู้ในคำนี้ และเรือโนอาห์ของโนอาห์ เว็บสเตอร์ ก็ไม่ได้บรรจุคำนี้ไว้ ถึงกระนั้น คำที่มีความหมายลึกซึ้งคำนี้กลับถูกนำมาใช้กันอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปีในหมู่ชาวแยงกี้โดยกำเนิดราวหนึ่งหมื่นห้าพันคน แน่นอนว่ามันจำเป็นต้องมีคำนิยาม และควรถูกบรรจุไว้ในพจนานุกรม ด้วยเหตุนี้ ขอให้ข้าพเจ้าได้นิยามคำนี้อย่างวิชาการเถิด

แกม (GAM). คำนาม—การพบปะสังสรรค์ระหว่างเรือล่าวาฬสองลำ (หรือมากกว่า) โดยทั่วไปจะเกิดขึ้นในเขตล่าวาฬ เมื่อหลังจากส่งสัญญาณทักทายกันแล้ว พวกเขาจะแลกเปลี่ยนการเยี่ยมเยียนกันด้วยลูกเรือที่พายเรือเล็กไปมา โดยที่กัปตันทั้งสองจะพำนักอยู่บนเรือลำหนึ่ง และต้นเรือทั้งสองจะพำนักอยู่บนเรืออีกลำหนึ่งในช่วงเวลาดังกล่าว

ยังมีรายละเอียดเล็กน้อยอีกประการหนึ่งเกี่ยวกับการ “แกมมิง” ซึ่งมิควรลืมเลือน ณ ที่นี้ ทุกอาชีพย่อมมีลักษณะเฉพาะตัวในรายละเอียดปลีกย่อย และการล่าปลาวาฬก็เช่นกัน ในเรือโจรสลัด เรือรบ หรือเรือขนทาส เมื่อกัปตันถูกพายไปยังที่ใดก็ตามด้วยเรือเล็ก เขามักจะนั่งที่ท้ายเรือบนที่นั่งอันสะดวกสบาย ซึ่งบางครั้งก็มีเบาะรอง และบ่อยครั้งที่เขาจะบังคับทิศทางด้วยคันบังคับเรือขนาดกะทัดรัดที่ประดับประดาด้วยเชือกและริบบิ้นสีสันสดใสราวกับของช่างทำหมวก แต่เรือล่าปลาวาฬนั้นไม่มีที่นั่งที่ท้ายเรือ ไม่มีโซฟาประเภทนั้นเลย และไม่มีคันบังคับเรือด้วย คงจะเป็นเรื่องน่าขันสิ้นดีหากกัปตันเรือล่าปลาวาฬถูกเข็นไปตามผืนน้ำด้วยล้อเลื่อนราวกับพวกสมาชิกสภาเมืองชราผู้ป่วยโรคเกาต์ในเก้าอี้ล้อเลื่อน และสำหรับคันบังคับเรือนั้น เรือล่าปลาวาฬไม่ยอมรับความอ่อนแอเช่นนั้นโดยเด็ดขาด

ดังนั้นในการแกมมิง ลูกเรือทั้งลำจะต้องลงจากเรือใหญ่ และเนื่องจากคนถือท้ายหรือคนปักฉมวกเป็นหนึ่งในนั้น ผู้ใต้บังคับบัญชาผู้นั้นจึงต้องทำหน้าที่เป็นคนถือท้ายในโอกาสนี้ ส่วนกัปตันซึ่งไม่มีที่ให้นั่ง จึงถูกพายไปยังจุดหมายของการเยี่ยมเยียนในลักษณะยืนตัวตรงราวกับต้นสน และบ่อยครั้งท่านจะสังเกตเห็นว่า เมื่อตระหนักว่าสายตาของโลกทั้งใบที่มองเห็นได้กำลังจับจ้องมาที่เขาจากกราบเรือทั้งสองลำ กัปตันผู้ยืนตระหง่านผู้นี้จึงตื่นตัวต่อความสำคัญของการรักษาเกียรติยศด้วยการทรงตัวให้มั่นคงด้วยเรียวขาของตน ซึ่งเรื่องนี้มิใช่เรื่องง่ายเลย เพราะทางด้านหลังของเขามีไม้พายถือท้ายขนาดมหึมาที่ยื่นออกมาและคอยกระแทกเข้าที่บั้นเอวของเขาเป็นระยะ

ส่วนไม้พายด้านหลังก็ขยับสวนทางโดยการเคาะเข้าที่หัวเข่าด้านหน้า เขาจึงถูกขนาบหน้าหลังอย่างสมบูรณ์ และทำได้เพียงขยายตัวออกด้านข้างด้วยการย่อขาที่กางออก แต่หากเรือโคลงอย่างรุนแรงและกะทันหัน บ่อยครั้งมันจะทำให้เขาเกือบเสียหลักล้มลง เพราะความยาวของฐานนั้นไม่มีความหมายเลยหากปราศจากความกว้างที่สอดคล้องกัน ลองนึกถึงการกางไม้สองลำให้เป็นมุมกว้างดูเถิด ท่านย่อมไม่สามารถตั้งมันให้ตรงได้ และยิ่งไปกว่านั้น มันคงไม่เหมาะสมอย่างยิ่งต่อสายตาของโลกที่จับจ้องเขม็ง ข้าพเจ้าขอย้ำว่าไม่เหมาะสมอย่างยิ่ง หากกัปตันผู้ยืนแยกขาผู้นี้จะถูกเห็นว่าพยายามทรงตัวแม้เพียงนิดเดียวด้วยการใช้มือคว้าสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ อันที่จริง เพื่อเป็นเครื่องหมายแห่งการควบคุมตนเองที่เปี่ยมล้นและสง่างาม เขามักจะล้วงมือไว้ในกระเป๋ากางเกง

แต่บางทีเนื่องจากเขามักจะมีมือที่ใหญ่และหนัก เขาจึงล้วงมือไว้ที่นั่นเพื่อถ่วงดุลร่างกาย อย่างไรก็ตาม เคยมีเหตุการณ์เกิดขึ้น ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่มีหลักฐานยืนยันชัดเจนว่า มีกัปตันบางท่านในชั่วขณะวิกฤตอย่างยิ่งยวด เช่น ในช่วงที่เกิดพายุพัดกระหน่ำกะทันหัน ได้คว้าเอาเส้นผมของฝีพายที่อยู่ใกล้ที่สุด และยึดไว้แน่นราวกับมัจจุราชผู้ดุร้าย