บทที่ 6

ทว่าในเรื่องการตั้งเมืองไว้ใกล้ชายฝั่งทะเลนั้น มีบางคนเกิดความกังขาอยู่มากว่าจะเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษต่อรัฐที่มีการจัดระเบียบอย่างดี เพราะพวกเขากล่าวว่าการหลั่งไหลเข้ามาของผู้คนที่เติบโตภายใต้ระบบการปกครองที่แตกต่างนั้นส่งผลเสียต่อรัฐ ทั้งในแง่ของการขัดขวางกฎหมายและในแง่ของจำนวนประชากร เนื่องจากย่อมเกิดกลุ่มพ่อค้าจำนวนมากจากการค้าขายสัญจรไปมาทางทะเล ซึ่งจะกลายเป็นอุปสรรคต่อการปกครองเมืองให้เป็นระเบียบเรียบร้อย แต่หากความไม่สะดวกนี้ไม่เกิดขึ้น ก็เป็นที่ประจักษ์ว่าการที่ทั้งตัวเมืองและพื้นที่ชนบทตั้งอยู่ใกล้ทะเลนั้นย่อมดีกว่า ทั้งในด้านความปลอดภัยและเพื่อความสะดวกในการจัดหาปัจจัยจำเป็นต่อการดำรงชีวิต เพราะผู้ที่ต้องรับมือกับการโจมตีของศัตรูจำเป็นต้องมีความพร้อมในการสนับสนุนทั้งทางบกและทางทะเล และเพื่อต่อต้านการรุกรานในทั้งสองทางหากเป็นไปได้

แต่หากไม่สามารถทำได้ ก็ควรทำในจุดที่ตนมีกำลังเข้มแข็งที่สุด ซึ่งจะกระทำได้ก็ต่อเมื่อครอบครองทั้งสองทางไว้ ในขณะเดียวกัน ทำเลที่ตั้งติดทะเลยังมีประโยชน์ในการรับสิ่งที่ประเทศของตนผลิตไม่ได้จากผู้อื่น และส่งออกปัจจัยจำเป็นที่ตนปลูกสร้างได้เกินความต้องการ ทว่าเมืองควรทำการค้าเพื่อตอบสนองความต้องการของตนเอง ไม่ใช่เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้อื่น เพราะผู้ที่เปิดตลาดเสรีให้แก่ทุกคนนั้นย่อมทำเพื่อผลกำไร ซึ่งไม่ใช่สิ่งที่รัฐที่มั่นคงควรกระทำ และไม่ควรส่งเสริมการพาณิชย์เช่นนั้น

บัดนี้ เมื่อเราเห็นว่าหลายสถานที่และหลายเมืองมีท่าเรือตั้งอยู่ในจุดที่สะดวกต่อตัวเมือง ในขณะที่ผู้ที่มาใช้ท่าเรือเหล่านั้นไม่มีการติดต่อสัมพันธ์กับป้อมปราการกลางเมือง และถึงกระนั้นก็ไม่ได้อยู่ห่างไกลจนเกินไป แต่ถูกล้อมรอบด้วยกำแพงและสิ่งก่อสร้างป้องกันในลักษณะเดียวกัน จึงเป็นที่ประจักษ์ว่า หากมีสิ่งดีงามใดเกิดขึ้นจากการปฏิสัมพันธ์เช่นนั้น เมืองย่อมได้รับประโยชน์ แต่หากมีสิ่งใดที่เป็นโทษ ก็ย่อมง่ายที่จะยับยั้งได้ด้วยกฎหมายที่ประกาศและระบุว่ารัฐจะอนุญาตให้ใครติดต่อสัมพันธ์กับใคร และใครที่ไม่ได้รับอนุญาต สำหรับอำนาจทางเรือนั้น ไม่เป็นที่สงสัยเลยว่าจำเป็นต้องมีในระดับหนึ่ง และมิใช่เพียงเพื่อประโยชน์ของตัวเมืองเองเท่านั้น

แต่ยังเป็นเพราะอาจจำเป็นต้องแสดงความน่าเกรงขามต่อรัฐเพื่อนบ้านบางรัฐ หรือเพื่อให้สามารถช่วยเหลือรัฐเหล่านั้นได้ทั้งทางทะเลและทางบก แต่การจะทราบว่ากองกำลังนั้นควรมีขนาดเท่าใด จะต้องพิจารณาจากสุขภาวะของรัฐ และหากรัฐนั้นดูเข้มแข็งและสามารถเป็นผู้นำของชุมชนอื่นๆ ได้ กองกำลังของรัฐก็จำเป็นต้องสอดคล้องกับการดำเนินงานของรัฐนั้น สำหรับประชากรจำนวนมากที่อำนาจทางเรือสร้างขึ้น คนเหล่านี้ไม่มีความจำเป็นต่อรัฐ และไม่ควรนับเป็นส่วนหนึ่งของพลเมือง เพราะเหล่ากะลาสีและทหารราบผู้กุมบังเหียนนั้นเป็นเสรีชน และการรบทางเรือนั้นขึ้นอยู่กับคนเหล่านี้

แต่เมื่อมีคนรับใช้และกสิกรจำนวนมาก ย่อมมีกะลาสีจำนวนมากตามไปด้วย ดังที่เราเห็นในบางรัฐ เช่นในเฮราเคลีย ซึ่งมีเรือไตรริมจำนวนมาก แม้ว่าขนาดของเมืองจะเล็กกว่าเมืองอื่นๆ มากก็ตาม และด้วยประการนี้ เราจึงได้ตัดสินใจในเรื่องของชนบท ท่าเรือ เมือง ทะเล และอำนาจทางเรือ ส่วนเรื่องจำนวนของพลเมืองว่าควรเป็นเท่าใดนั้น เราได้กล่าวไปแล้ว