บทที่ 4

เนื่องจากปัจจัยในการดำรงชีพเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกครอบครัว วิธีการจัดหาปัจจัยเหล่านั้นจึงถือเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารจัดการครอบครัว เพราะหากปราศจากสิ่งจำเป็นย่อมเป็นไปไม่ได้ที่จะดำรงชีวิต หรือดำรงชีวิตได้อย่างดี เช่นเดียวกับในศิลปวิทยาการทั้งปวงที่บรรลุถึงความสมบูรณ์ จำเป็นต้องมีเครื่องมือที่เหมาะสมเพื่อให้งานนั้นสำเร็จลุล่วง ในศิลปะแห่งการบริหารจัดการครอบครัวก็เป็นเช่นนั้น เครื่องมือบางชนิดมีชีวิต และบางชนิดไม่มีชีวิต ดังเช่นในกรณีของนายท้ายเรือ หางเสือคือสิ่งที่ไม่มีชีวิต

ส่วนลูกเรือคือสิ่งที่มีชีวิต เพราะคนรับใช้นั้นเปรียบเสมือนเครื่องมือในศิลปวิทยาการหลายแขนง ดังนั้น ทรัพย์สินจึงเป็นดั่งเครื่องมือในการดำรงชีวิต และที่ดินถือเป็นกลุ่มก้อนของเครื่องมือจำนวนมาก เช่นเดียวกับทาสที่เป็นเครื่องมือที่มีชีวิต ทว่าผู้ใดก็ตามที่สามารถปรนนิบัติรับใช้ได้ด้วยตนเองย่อมมีค่ามากกว่าเครื่องมือชนิดอื่นใด เพราะหากเครื่องมือทุกชิ้นสามารถทำงานได้ตามคำสั่ง หรือตามความประสงค์ของนายที่คาดการณ์ไว้ล่วงหน้า (ดังเช่นเรื่องเล่าเกี่ยวกับรูปปั้นของเดดาลัส หรือสิ่งที่กวีบอกเล่าถึงขาตั้งสามขาของวัลแคน “ที่เคลื่อนที่ไปยังที่ประชุมของเหล่าเทพเจ้าได้ด้วยตนเอง”)

เมื่อนั้นกระสวยทอผ้าคงจะทอผ้าได้เอง และพิณคงจะบรรเลงได้เอง สถาปนิกก็คงไม่ต้องการคนรับใช้ และนายก็คงไม่ต้องการทาส [1254a] โดยทั่วไปแล้ว สิ่งที่เรียกว่าเครื่องมือคือสิ่งที่ทำให้สิ่งอื่นเกิดขึ้น แต่ทรัพย์สินคือสิ่งที่เราใช้สอยโดยตรง เช่น เราใช้กระสวยทอผ้าเพื่อสร้างสิ่งอื่นขึ้นมาใช้ แต่เราใช้เสื้อคลุมหรือเตียงนอนเพื่อการใช้งานเท่านั้น เนื่องจากความแตกต่างระหว่างการสร้างและการใช้เป็นความแตกต่างทางประเภท และทั้งสองสิ่งต่างต้องการเครื่องมือ เครื่องมือของทั้งสองจึงจำเป็นต้องแตกต่างกัน ชีวิตคือสิ่งที่เราใช้สอย มิใช่สิ่งที่เรานำไปใช้เป็นตัวการเพื่อให้เกิดสิ่งอื่น

ด้วยเหตุนี้ การรับใช้ของทาสจึงมีไว้เพื่อการใช้สอย ทรัพย์สินอาจพิจารณาได้ว่ามีลักษณะเดียวกับส่วนประกอบของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ซึ่งส่วนประกอบนั้นไม่เพียงแต่เป็นส่วนหนึ่งของบางสิ่ง แต่ยังไม่ได้เป็นสิ่งอื่นใดเลย ทรัพย์สินก็เช่นเดียวกัน ดังนั้น นายจึงเป็นเพียงนายของทาส แต่ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของทาส ทว่าทาสไม่เพียงแต่เป็นทาสของนาย แต่ไม่ได้เป็นสิ่งอื่นใดนอกเหนือจากนั้น สิ่งนี้อธิบายได้อย่างครบถ้วนถึงธรรมชาติของทาสและความสามารถของเขา เพราะผู้ที่โดยธรรมชาติแล้วไม่ได้เป็นเจ้าของตนเอง

แต่เป็นของผู้อื่นโดยสิ้นเชิงและเป็นมนุษย์ คือทาสโดยธรรมชาติ และมนุษย์ผู้เป็นทรัพย์สินของผู้อื่นก็คือสังหาริมทรัพย์ของผู้นั้น แม้ว่าเขายังคงความเป็นมนุษย์อยู่ก็ตาม แต่สังหาริมทรัพย์คือเครื่องมือสำหรับใช้สอยที่แยกออกจากร่างกาย