บทที่ 5

มิสซิสมิลเลอร์และคุณไนติงเกลไปเยี่ยมโจนส์ในคุก

เมื่อคุณออลเวิร์ธและหลานชายเดินทางไปพบคุณเวสเทิร์น มิสซิสมิลเลอร์ก็มุ่งหน้าไปยังที่พักของลูกเขย เพื่อแจ้งให้เขาทราบถึงอุบัติการณ์ที่เกิดขึ้นกับโจนส์เพื่อนของเขา แต่เขาทราบเรื่องนี้มานานแล้วจากพาร์ทริจ (เพราะเมื่อโจนส์จากมิสซิสมิลเลอร์ไป เขาได้รับจัดสรรห้องพักในบ้านหลังเดียวกับคุณไนติงเกล) หญิงผู้ใจดีพบว่าลูกสาวของตนกำลังโศกเศร้าอย่างยิ่งเพราะเรื่องของคุณโจนส์ หลังจากปลอบโยนลูกสาวอย่างเต็มความสามารถแล้ว เธอก็มุ่งหน้าไปยังเรือนจำที่ทราบว่าเขาถูกคุมขังอยู่ และที่นั่นคุณไนติงเกลได้เดินทางมาถึงก่อนเธอแล้ว

ความมั่นคงและซื่อตรงของมิตรแท้นั้นเป็นสิ่งที่น่ายินดียิ่งนักสำหรับผู้ที่ตกอยู่ในความทุกข์ยาก ไม่ว่าจะเป็นความทุกข์ชนิดใดก็ตาม จนบางครั้งความทุกข์นั้น หากเป็นเพียงเรื่องชั่วคราวและพอจะบรรเทาได้ ก็ดูจะคุ้มค่าขึ้นมาทันทีเมื่อมันนำพาความปลอบประโลมใจเช่นนี้มาให้ และตัวอย่างเช่นนี้ก็มิได้หาได้ยากเย็นอย่างที่ผู้สังเกตการณ์ผิวเผินและขาดความแม่นยำบางคนได้รายงานไว้ หากจะกล่าวตามตรง การขาดความเมตตานั้นมิได้ถูกนับเป็นข้อบกพร่องทั่วไปของเรา สิ่งที่เป็นมลทินดำมืดซึ่งทำให้จิตใจของเรามัวหมองคือความริษยา

ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าเกรงว่าเราน้อยครั้งนักที่จะมองขึ้นไปยังผู้ที่เหนือกว่า ดีกว่า ฉลาดกว่า หรือมีความสุขกว่าตนเองอย่างเห็นได้ชัด โดยปราศจากความประสงค์ร้ายแฝงอยู่บ้าง ในขณะที่เรามักจะมองลงไปยังผู้ที่ต่ำต้อยและน่าเวทนาด้วยความเมตตาและสงสารอย่างเพียงพอ ในความเป็นจริง ข้าพเจ้าสังเกตเห็นว่าข้อบกพร่องส่วนใหญ่ที่ปรากฏในมิตรภาพเท่าที่ข้าพเจ้าเคยพบเห็นมานั้น ล้วนเกิดจากความริษยาทั้งสิ้น ซึ่งเป็นกิเลสอันชั่วร้าย และถึงกระนั้น ข้าพเจ้าก็แทบไม่เคยพบใครเลยที่ปลอดพ้นจากมันได้อย่างสิ้นเชิง แต่เอาเถิด เรื่องนี้หากจะขยายความต่อไปคงนำพาข้าพเจ้าออกนอกลู่นอกทางจนเกินไป

ไม่ว่าจะเป็นเพราะโชคชะตากังวลว่าโจนส์จะจมดิ่งลงภายใต้แรงกดดันของเคราะห์กรรม จนทำให้ตนสูญเสียโอกาสที่จะทรมานเขาในอนาคต หรือเป็นเพราะโชคชะตาได้ลดทอนความรุนแรงที่มีต่อเขาลงบ้างจริงๆ ดูเหมือนว่านางจะผ่อนปรนการตามรังควานลงเล็กน้อย ด้วยการส่งมิตรแท้สองคนมาอยู่เป็นเพื่อนเขา และสิ่งที่อาจจะหาได้ยากยิ่งกว่านั้น คือคนรับใช้ที่ซื่อสัตย์ เพราะพาร์ทริจ แม้จะมีข้อบกพร่องมากมาย แต่ก็มิได้ขาดซึ่งความภักดี และแม้ความกลัวจะไม่ยอมให้เขายอมถูกแขวนคอแทนเจ้านาย แต่ข้าพเจ้าเชื่อว่าโลกนี้ไม่มีสิ่งใดจะติดสินบนให้เขาทอดทิ้งอุดมการณ์ของตนได้

ขณะที่โจนส์กำลังแสดงความพึงพอใจอย่างยิ่งที่มีเพื่อนฝูงอยู่เคียงข้าง พาร์ทริจก็นำข่าวมาแจ้งว่านายฟิตซ์แพทริกยังมีชีวิตอยู่ แม้ว่าศัลยแพทย์จะกล่าวว่ามีความหวังเพียงน้อยนิดก็ตาม เมื่อได้ยินดังนั้น โจนส์ก็ถอนหายใจยาว ไนติงเกลจึงกล่าวกับเขาว่า “ทอมที่รักของฉัน ทำไมเธอต้องทำให้ตัวเองทุกข์ระทมกับอุบัติเหตุที่ ไม่ว่าผลจะออกมาเป็นอย่างไร ก็ไม่มีอันตรายใดๆ ต่อเธอ และมโนธรรมของเธอก็ไม่อาจกล่าวโทษได้เลยว่าเธอมีส่วนผิดแม้แต่น้อย? หากเจ้านั่นต้องตาย เธอได้ทำอะไรลงไปมากกว่าการปลิดชีวิตคนพาลเพื่อป้องกันตัวเล่า?

ซึ่งผลการชันสูตรพลิกศพของเจ้าพนักงานจะต้องสรุปเช่นนั้นอย่างแน่นอน และเมื่อนั้นเธอก็จะได้รับการประกันตัวอย่างง่ายดาย และแม้ว่าเธอจะต้องเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดี แต่มันก็เป็นการพิจารณาคดีที่ผู้ชายหลายคนยอมเข้าแทนเธอด้วยเงินเพียงหนึ่งชิลลิงด้วยซ้ำ” “มาเถิด คุณโจนส์” นางมิลเลอร์กล่าว “ร่าเริงหน่อยเถอะ ฉันรู้ว่าเธอไม่ใช่ผู้ก่อเหตุ และฉันก็ได้บอกคุณออลเวิร์ธไปแล้ว และเขาก็จะต้องยอมรับเช่นนั้นด้วย ก่อนที่ฉันจะจัดการเขาให้เสร็จสิ้น”

โจนส์ตอบด้วยน้ำเสียงเคร่งขรึมว่า “ไม่ว่าชะตากรรมของเขาจะเป็นอย่างไร เขาจะเสียใจเสมอที่ได้หลั่งเลือดเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในเคราะห์ร้ายที่สุดที่อาจเกิดขึ้นกับเขาได้ แต่ข้าพเจ้ายังมีเคราะห์ร้ายอีกประการหนึ่งที่บีบคั้นหัวใจยิ่งนัก—โอ้! คุณมิลเลอร์ ข้าพเจ้าได้สูญเสียสิ่งที่ข้าพเจ้ารักที่สุดในโลกนี้ไปแล้ว” “นั่นต้องเป็นเรื่องคนรักแน่ๆ” นางมิลเลอร์กล่าว “แต่มาเถอะ ฉันรู้เรื่องมากกว่าที่เธอคิดนะ” (เพราะอันที่จริงพาร์ทริจได้แอบบอกหมดแล้ว) “และฉันก็ได้ยินเรื่องมากกว่าที่เธอรู้เสียอีก เรื่องราวต่างๆ ดำเนินไปในทางที่ดีกว่าที่เธอคิด ฉันรับรองได้ และฉันจะไม่ยอมให้เงินบลีฟิลแม้แต่หกเพนซ์ สำหรับโอกาสทั้งหมดที่เขาจะมีได้ครอบครองตัวเลดี้ผู้นั้น”

“จริงแท้ที่สุด เพื่อนรักของข้าพเจ้า จริงแท้ที่สุด” โจนส์ตอบ “ท่านยังมิได้ล่วงรู้ถึงสาเหตุแห่งความโศกเศร้าของข้าพเจ้าเลย หากท่านได้ทราบเรื่องราว ท่านคงจะเห็นพ้องว่ากรณีของข้าพเจ้านั้นมิอาจปลอบประโลมได้ ข้าพเจ้ามิได้หวั่นเกรงอันตรายใดจากบลิฟิล แต่ข้าพเจ้าได้ทำลายตัวเองลงแล้ว” “อย่าเพิ่งสิ้นหวังเลย” นางมิลเลอร์ตอบ “ท่านมิรู้หรอกว่าสตรีคนหนึ่งสามารถทำสิ่งใดได้บ้าง และหากสิ่งใดอยู่ในอำนาจที่ข้าพเจ้าจะทำได้ ข้าพเจ้าขอสัญญาว่าจะทำเพื่อช่วยเหลือท่าน เพราะนั่นคือหน้าที่ของข้าพเจ้า ลูกชายของข้าพเจ้า คุณไนติงเกลผู้ใจดี ซึ่งบอกข้าพเจ้าว่าเขามีหนี้บุญคุณต่อท่านในเรื่องเดียวกันนี้ ก็ทราบดีว่านั่นคือหน้าที่ของข้าพเจ้า ให้ข้าพเจ้าไปหาท่านผู้หญิงผู้นั้นด้วยตนเองเถิด ข้าพเจ้าจะกล่าวสิ่งใดก็ตามที่ท่านปรารถนาให้ข้าพเจ้ากล่าว”

“ท่านคือสตรีผู้ประเสริฐที่สุด” โจนส์ร้องพร้อมกับกุมมือเธอ “อย่าได้กล่าวถึงเรื่องบุญคุณต่อข้าพเจ้าเลย แต่ในเมื่อท่านกรุณาเอ่ยถึงเรื่องนี้แล้ว มีความช่วยเหลือประการหนึ่งซึ่งบางทีอาจอยู่ในอำนาจของท่าน ข้าพเจ้าเห็นว่าท่านรู้จักกับท่านผู้หญิงผู้นั้น (ข้าพเจ้ามิรู้ว่าท่านทราบข้อมูลมาได้อย่างไร) ผู้ซึ่งสถิตอยู่ใกล้หัวใจของข้าพเจ้ายิ่งนัก หากท่านสามารถหาทางส่งสิ่งนี้ (เขายื่นกระดาษแผ่นหนึ่งจากกระเป๋าให้เธอ) ข้าพเจ้าจะจดจำความเมตตาของท่านไปชั่วชีวิต”

“ส่งมาให้ข้าพเจ้าเถิด” นางมิลเลอร์กล่าว “หากข้าพเจ้ามิได้เห็นสิ่งนี้อยู่ในมือของนางก่อนที่ข้าพเจ้าจะหลับใหล ขอให้การหลับครั้งต่อไปของข้าพเจ้าเป็นการหลับชั่วนิรันดร์! จงสบายใจเถิด พ่อหนุ่มผู้ใจดี จงฉลาดพอที่จะรับบทเรียนจากความเขลาในอดีต แล้วข้าพเจ้าขอรับประกันว่าทุกอย่างจะเรียบร้อย และข้าพเจ้าจะได้เห็นท่านมีความสุขกับหญิงสาวผู้มีเสน่ห์ที่สุดในโลก เพราะนั่นคือสิ่งที่ข้าพเจ้าได้ยินจากทุกคน”

“เชื่อข้าพเจ้าเถิด คุณผู้หญิง” เขากล่าว “ข้าพเจ้ามิได้กล่าวคำลวงตามแบบฉบับของผู้ที่ตกอยู่ในสถานการณ์อันน่าเวทนาเช่นนี้ ก่อนจะเกิดอุบัติเหตุอันเลวร้ายนี้ขึ้น ข้าพเจ้าได้ตัดสินใจที่จะละทิ้งชีวิตที่ข้าพเจ้าตระหนักแล้วว่ามีความชั่วร้ายพอๆ กับความโง่เขลา ข้าพเจ้าขอรับรองกับท่านว่า แม้ข้าพเจ้าจะก่อความวุ่นวายในบ้านของท่านอย่างน่าเสียดาย ซึ่งข้าพเจ้าขออภัยจากใจจริง แต่ข้าพเจ้ามิใช่คนเสเพลที่กู่ไม่กลับ แม้ข้าพเจ้าจะถูกชักจูงเข้าสู่ความชั่วร้าย แต่ข้าพเจ้ามิได้เห็นชอบกับนิสัยอันเสื่อมทราม และนับจากบัดนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจะไม่ยอมให้ตนเองเป็นเช่นนั้นอีก”

นางมิลเลอร์แสดงความพึงพอใจอย่างยิ่งต่อคำประกาศเหล่านี้ โดยเธอยืนยันว่ามีความเชื่อมั่นในความจริงใจของเขาอย่างเต็มเปี่ยม และหลังจากนั้น การสนทนาที่เหลือก็ดำเนินไปด้วยความพยายามร่วมกันของหญิงผู้ใจดีผู้นี้และคุณไนติงเกล เพื่อให้กำลังใจแก่คุณโจนส์ผู้โศกเศร้า ซึ่งพวกเขาก็ทำสำเร็จในระดับที่ทำให้เขารู้สึกสบายใจและพึงพอใจขึ้นมากเมื่อเทียบกับตอนที่พวกเขาพบเขา ซึ่งการเปลี่ยนแปลงอันเป็นสุขนี้ไม่มีสิ่งใดส่งผลมากไปกว่าความกรุณาของนางมิลเลอร์ที่รับปากจะนำจดหมายของเขาไปส่งให้โซเฟีย ซึ่งเขาเคยสิ้นหวังที่จะหาหนทางทำให้สำเร็จ เพราะเมื่อแบล็กจอร์จนำจดหมายฉบับล่าสุดจากโซเฟียมาให้ เขาได้แจ้งพาร์ทริจว่านางกำชับเขาอย่างเด็ดขาด โดยขู่ว่าหากฝ่าฝืนจะนำเรื่องนี้ไปบอกบิดาของนาง ว่าห้ามนำคำตอบใดๆ กลับไปให้นางเด็ดขาด

ยิ่งไปกว่านั้น เขายังรู้สึกยินดีไม่น้อยที่พบว่าเขามีผู้สนับสนุนที่กระตือรือร้นต่อคุณออลเวิร์ธในตัวหญิงผู้ใจดีผู้นี้ ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว เธอคือหนึ่งในมนุษย์ที่ประเสริฐที่สุดในโลก

หลังจากที่มาเยี่ยมเยียนอยู่ประมาณหนึ่งชั่วโมง (สำหรับไนติงเกลนั้นอยู่กับเขานานกว่ามาก) ทั้งสองก็ขอตัวลากลับ โดยสัญญาว่าจะกลับมาหาเขาในเร็ววัน ซึ่งในระหว่างนั้น นางมิลเลอร์กล่าวว่าเธอหวังจะนำข่าวดีจากนายหญิงของเขามาให้ และคุณไนติงเกลสัญญาว่าจะไปสอบถามอาการบาดเจ็บของคุณฟิตซ์แพทริก รวมถึงสืบหาบุคคลบางคนที่อยู่ในเหตุการณ์การปะทะกันครั้งนั้นด้วย

ฝ่ายแรกนั้นมุ่งหน้าไปตามหาโซเฟียโดยทันที ซึ่งเราจะติดตามเธอไปในตอนนี้เช่นกัน