ตอนที่ 5: FRONT MATTER (part 5)

หากเป็นนักเขียนทั่วไป คงพอใจเพียงแค่การวาดภาพนางเอกให้ดูงดงามในภาพรวมเพียงครั้งเดียว โดยพยายามยัดเยียดให้เราเห็นว่าเธอทำหน้าที่ทุกอย่างได้อย่างสมบูรณ์แบบและมีความรู้สึกที่ลึกซึ้งเพียงใดผ่านการบรรยายสรรพคุณของความดีงามในทุกเหตุการณ์ แต่คุณรูสโซกลับทำต่างออกไป เขาทำให้เราเห็นเอลัวซาผ่านการกระทำที่ต่อเนื่องและชัดเจนต่อหน้าต่อตา เราเห็นเธอทำหน้าที่ทั้งภรรยา เพื่อน ลูกสาว แม่ และผู้ดูแลบ้านได้อย่างเป็นธรรมชาติโดยไม่มีความสับสน เธอจัดการทุกบทบาทได้อย่างลงตัวโดยไม่ปล่อยให้หน้าที่หนึ่งไปเบียดเบียนอีกหน้าที่หนึ่ง เขาไม่ได้แค่เล่าว่าเธอทำอะไร แต่ทำให้เราเห็นเธอลงมือทำจริงๆ ซึ่งวิธีนี้เปลี่ยนสิ่งที่หากเล่าด้วยคำพูดอาจดูเกินจริงหรือเหมือนนิยายเพ้อฝัน ให้กลายเป็นความจริงที่สัมผัสได้

ในภาพจำลองอันหลากหลายที่ผู้เขียนรวบรวมไว้ ไม่ว่าจะเป็นความเรียบง่ายที่น่าเลื่อมใสของวิถีชีวิตชาววาเลเซียน ความฟุ้งเฟ้อที่ฉ้อฉลของเมืองใหญ่ ความกระวนกระวายใจยามเฝ้ารอความรัก ความบ้าคลั่งของความสิ้นหวัง หรือความเสียดายอันน่าเศร้าของความรักที่เสียสละอย่างยิ่งยวด ไม่ว่าจะเป็นฉากที่เมเยลลีเยร์ซึ่งแสดงให้เห็นถึงอัจฉริยภาพในการสื่อสารและอารมณ์ที่อ่อนโยนของหัวใจ หรือยามที่เขาใช้ตรรกะอันเฉียบคมเข้าหักล้างวาทกรรมจอมปลอมเรื่องเกียรติยศ หรือแม้แต่ตอนที่ "คุณธรรม" ส่งเสียงกัมปนาทอันศักดิ์สิทธิ์เพื่อคัดค้านการฆ่าตัวตายที่ถูกทำให้ดูชอบธรรมด้วยคำพูดสวยหรู เราจะพบว่าวิธีการนำเสนอของเขานั้นเหมาะสมกับทั้งเนื้อหาและตัวละครเสมอ จนทำให้ผู้อ่านรู้สึกจมดิ่งไปกับเรื่องราวได้อย่างสมบูรณ์

บททดสอบเกือบทุกรูปแบบที่จิตวิญญาณมนุษย์จะพึงประสบได้ ถูกถ่ายทอดออกมาผ่านสถานการณ์หลัก สถานการณ์รอง หรือแม้แต่ในบทใคร่ครวญ สรุปได้ว่างานเขียนชิ้นนี้ได้เจาะลึกและตีแผ่จิตใจมนุษย์ในทุกแง่มุม จนทำให้ใครก็ตามที่มีหัวใจละเอียดอ่อนสามารถมองเห็นเงาสะท้อนของตัวเองได้ในกระจกบานนี้

ด้วยลักษณะและรูปแบบของงานชิ้นนี้ ทำให้ไม่สามารถคัดลอกบางส่วนมานำเสนอได้อย่างเป็นระบบ เพราะเนื้อหาเป็นการค่อยๆ คลี่คลายทางความคิดและความรู้สึกซึ่งไม่สามารถแยกวิเคราะห์เป็นส่วนๆ ได้ แต่ต้องติดตามอ่านจากตัวงานทั้งหมด ผู้เขียนได้ใช้ชั้นเชิงที่ชาญฉลาดในฉากโศกนาฏกรรมตอนท้าย คล้ายกับศิลปินที่วาดภาพการบูชายัญอิฟิเจเนีย (The Sacrifice of Iphigenia) เมื่อเอลัวซาจากไป ทุกคนต่างร่ำไห้รอบเถ้าถ่านของเธอ ผู้เขียนวาดภาพความโศกเศร้าที่เป็นสากลนี้ให้เราเห็น ทั้งความทุกข์ระทมที่เงียบงันแต่จริงใจของสามี อาการเหม่อลอยที่น่าเวทนาของผู้เป็นพ่อ และความเสียใจอย่างบ้าคลั่งของเพื่อนสนิท และเมื่อถึงคราวที่ต้องบรรยายความสิ้นหวังของคนรัก ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่อาจพรรณนาเป็นคำพูดได้ ผู้เขียนจึงเลือกที่จะปิดม่านลงอย่างชาญฉลาด และปล่อยให้ส่วนที่เหลือเป็นหน้าที่ของจินตนาการของเราเอง

ภาพการจากไปของเอลัวซานั้น ทัดเทียมได้เพียงฉากการสิ้นใจของอัลเซสเทส (Alcestes) ในงานของยูริพิดีส (Euripides) เท่านั้น

โดยรวมแล้ว คงไม่จำเป็นต้องบอกว่างานชิ้นนี้ควรค่าแก่การอ่านเพียงใด เพราะกระแสตอบรับที่ล้นหลามจากสาธารณชนได้พิสูจน์เรื่องนี้แทนเราหมดแล้ว เราไม่สามารถแสดงความชื่นชมต่องานเขียนที่แม้แต่ "ความเลวร้าย" ยังแฝงไปด้วยกลิ่นอายของ "คุณธรรม" ได้ดีไปกว่าคำพูดของเอลัวซาที่กล่าวถึงลอร์ด บี ว่า "จะมีผู้ชายคนไหนที่ไม่มีข้อบกพร่องเลย แต่กลับมีคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ได้บ้าง?" และในทำนองเดียวกัน เราขอถามว่า จะมีงานเขียนชิ้นไหนที่ไร้ตำหนิ แต่สามารถโอ้อวดความงามที่ลึกซึ้งและสูงส่งได้ถึงเพียงนี้?

เอลัวซา

เล่ม 1