บทที่ 3.XXXV.

ว่าด้วยวิธีที่นักปรัชญา ทรูยิโลแกน จัดการกับความยุ่งยากของการแต่งงาน

เมื่อการสนทนานี้สิ้นสุดลง แพนทากรูเอลจึงกล่าวกับทรูยลโลแกนผู้เป็นนักปรัชญาว่า สหายผู้จงรักภักดี ซื่อสัตย์ จริงใจ และไว้วางใจได้ของเรา บัดนี้ตะเกียงได้ส่งต่อมาถึงท่านแล้ว ถึงคราวที่ท่านจะต้องให้คำตอบว่า พานูร์จควรจะแต่งงานหรือไม่ อย่างไร โปรดบอกเราที ทรูยลโลแกนตอบว่า เขาควรทำทั้งสองอย่าง พานูร์จถามว่า ท่านว่าอย่างไรนะ ทรูยลโลแกนตอบว่า ตามที่ท่านได้ยินนั่นแหละ พานูร์จย้อนถามว่า ข้าได้ยินอะไร ทรูยลโลแกนตอบว่า ตามที่ข้าได้พูดไปนั่นแหละ ฮ่า ฮ่า ฮ่า นี่เรามาถึงขั้นนี้กันแล้วหรือ พานูร์จกล่าว ช่างมันเถอะ ข้าไม่ได้ให้ค่ากับเรื่องนี้แม้แต่น้อย ในเมื่อเราไม่สามารถทำให้เกมนี้ดีไปกว่านี้ได้

แต่ไม่ว่าอย่างไรก็บอกข้ามาเถิด ข้าควรแต่งงานหรือไม่ ทรูยลโลแกนตอบว่า ไม่ทั้งสองอย่าง พานูร์จอุทานว่า ให้ปีศาจเอาตัวข้าไปเถิด หากคำตอบประหลาดเหล่านี้ไม่ทำให้ข้าเสียสติ และขอให้มันฉุดข้าไปเสียเดี๋ยวนี้หากข้าเข้าใจสิ่งที่ท่านพูด รอประเดี๋ยวจนกว่าข้าจะเอาแว่นตานี้คล้องไว้ที่หูซ้าย จะได้ยินท่านชัดขึ้น ขณะนั้นเอง แพนทากรูเอลสังเกตเห็นสุนัขตัวน้อยของการ์กันทัวซึ่งชื่อว่าไคน์ ตรงประตูห้องโถงใหญ่ซึ่งวันนั้นใช้เป็นห้องอาหาร ดังที่บันทึกไว้ว่าสุนัขของโทบีมีชื่อเช่นนี้ จากนั้นเขาจึงกล่าวกับผู้ที่อยู่ในที่นั้นว่า กษัตริย์ของเราอยู่ไม่ไกลแล้ว พวกเราจงลุกขึ้นยืนเถิด

สิ้นคำกล่าวเพียงชั่วครู่ กากันทูอาผู้มีสง่าราศีแห่งกษัตริย์ก็เสด็จเข้ามาประทับในห้องโถงจัดเลี้ยงอันโอ่อ่า แขกเหรื่อทุกคนต่างลุกขึ้นถวายความเคารพและปฏิบัติหน้าที่ตามสมควรแก่ฐานะ หลังจากกากันทูอาทรงทักทายบรรดาสุภาพบุรุษที่อยู่ในที่นั้นด้วยความสุภาพอ่อนโยนยิ่งแล้ว จึงตรัสว่า เพื่อนรักทั้งหลาย ข้าขอความกรุณาจากพวกท่าน ซึ่งจะทำให้ข้าซาบซึ้งใจยิ่งนัก คือขอให้ท่านอย่าเพิ่งลุกจากที่นั่ง หรือหยุดการสนทนาที่กำลังดำเนินอยู่ จงนำเก้าอี้มาวางไว้ที่ปลายโต๊ะนี้ และส่งไวน์ที่แรงและดีที่สุดเท่าที่มีมาให้ข้าหนึ่งจอก เพื่อข้าจะได้ดื่มอวยพรให้แก่ทุกคน สุภาพบุรุษทั้งหลาย พวกท่านทุกคนเป็นที่ต้อนรับยิ่งนัก เอาละ บอกข้าทีว่าพวกท่านกำลังสนทนาเรื่องอะไรกันอยู่

ต่อเรื่องนี้ ปันตากรูเอลจึงทูลตอบว่า เมื่อเริ่มการเสิร์ฟอาหารชุดที่สอง ปานูร์จได้เสนอหัวข้อที่ชวนให้ขบคิด นั่นคือ เขาควรจะแต่งงาน หรือไม่ควรแต่งงานดี? ซึ่งท่านพ่อฮิปโปธาดีและด็อกเตอร์รอนดิบิลิสได้ให้ข้อสรุปในเรื่องนี้ไปแล้ว และในขณะที่ฝ่าบาทกำลังเสด็จเข้ามานั้น ทรูยโลแกนผู้ซื่อสัตย์ซึ่งกำลังแสดงทัศนะของตนก็ได้ดำเนินมาถึงจุดที่ว่า เมื่อปานูร์จถามว่าเขาควรจะแต่งงาน ใช่หรือไม่? ในตอนแรกเขาตอบว่า ทั้งสองอย่างพร้อมกัน แต่เมื่อคำถามเดิมถูกถามซ้ำ คำตอบที่สองของเขากลับเป็นว่า ไม่ใช่ทั้งสองอย่าง ปานูร์จจึงอุทานว่าคำตอบเหล่านั้นเต็มไปด้วยความย้อนแย้งและขัดแย้งกัน โดยยืนยันว่าเขาไม่เข้าใจคำตอบเหล่านั้น และไม่รู้ว่ามันหมายถึงสิ่งใด

หากข้าเข้าใจไม่ผิด กากันทูอาตรัส ข้าเข้าใจเรื่องนี้เป็นอย่างดี คำตอบนี้ไม่ต่างจากคำตอบที่นักปรัชญาในสมัยโบราณเคยให้ไว้ เมื่อถูกถามว่าเขามีสตรีที่ระบุชื่อนั้นเป็นภรรยาหรือไม่? เขากล่าวว่า ข้ามีนาง แต่นางไม่มีข้า—ข้าครอบครองนาง แต่ข้ามิได้ถูกนางครอบครอง ปันตากรูเอลกล่าวเสริมว่า คำตอบทำนองนี้เคยถูกกล่าวโดยหญิงสาวชาวสปาร์ตาผู้ร่าเริงคนหนึ่ง เมื่อถูกถามว่านางเคยมีความสัมพันธ์กับบุรุษบ้างหรือไม่? นางตอบว่า ไม่เลย แต่บางครั้งบุรุษก็มีความสัมพันธ์กับข้า

ถ้าเช่นนั้น รอนดิบิลิสกล่าว ให้ถือว่าเป็นกลางในทางกายภาพ เช่นเดียวกับที่เรากล่าวว่าร่างกายเป็นกลาง เมื่อมันไม่อยู่ในสภาวะป่วยและไม่อยู่ในสภาวะแข็งแรง และเป็นทางสายกลางในทางปรัชญา นั่นคือการปฏิเสธความสุดโต่งทั้งสองด้าน และการมีส่วนร่วมในทั้งสองสิ่งนั้น เช่นเดียวกับที่น้ำอุ่นถูกกล่าวว่าเป็นทั้งร้อนและเย็น หรือจะกล่าวให้ถูกคือ เมื่อกาลเวลาเป็นตัวแบ่งและแบ่งแยกทั้งสองส่วนอย่างเท่าเทียมกัน ช่วงเวลาหนึ่งอยู่ในสภาวะหนึ่ง และอีกช่วงเวลาหนึ่งที่ยาวนานเท่ากันอยู่ในสภาวะตรงกันข้าม

ท่านอัครสาวกผู้ศักดิ์สิทธิ์ ฮิปโปธาดีกล่าว ตามที่ข้าเข้าใจ ดูเหมือนท่านจะอธิบายประเด็นนี้ได้ชัดเจนกว่า เมื่อท่านกล่าวว่า ผู้ที่แต่งงานแล้ว จงทำราวกับว่าตนไม่ได้แต่งงาน และผู้ที่มีภรรยา จงทำราวกับว่าตนไม่มีภรรยาเลย

ปันตากรูเอลจึงกล่าวว่า ข้าขอตีความการมีและไม่มีภรรยาดังนี้ การมีภรรยา คือการใช้ประโยชน์จากนางในแบบที่ธรรมชาติกำหนดไว้ ซึ่งก็เพื่อการช่วยเหลือ การเป็นเพื่อนคู่คิด การปลอบประโลมใจของบุรุษ และการสืบทอดเผ่าพันธุ์ ส่วนการไม่มีภรรยา คือการไม่ลุ่มหลงภรรยาจนเกินพอดี ไม่ขลาดเขลา และไม่เกียจคร้านเพราะนาง และไม่ทำให้ความเลื่อมใสที่บุรุษพึงมีต่อพระเจ้าต้องมัวหมองเพราะนาง หรือทอดทิ้งหน้าที่และความรับผิดชอบที่พึงมีต่อประเทศชาติ ต่อมิตรสหายและญาติพี่น้อง หรือละทิ้งการศึกษาอันล้ำค่าและกิจการสำคัญอื่นๆ เพื่อคอยรับใช้แต่ความต้องการ คำสั่ง และก้นของนาง หากเรายินดีที่จะตีความการมีและไม่มีภรรยาในความหมายนี้ เราย่อมไม่พบความย้อนแย้งหรือความขัดแย้งในถ้อยคำเหล่านี้เลย