บทที่ 40: “การจากลาคือความโศกเศร้าอันแสนหวาน”

และแล้ว ด้วยความอ่อนโยน ความอาลัย และความลังเลใจ เราจึงจำต้องจากพวกเขาไป คนอันเป็นที่รักซึ่งเราถนอมความทรงจำไว้อย่างลึกซึ้ง และในความจริงอันเรียบง่ายของชีวิตพวกเขานั้น มีเสน่ห์ที่ไม่มีนวนิยายเรื่องใดจะเทียบเคียงได้

หากท่านปรารถนาจะรู้จักพวกเขาให้มากขึ้น เพราะยังมีเรื่องราวที่แปลกประหลาดและดียิ่งกว่าที่ได้เล่ามา ดังที่สุลตานาได้สัญญาไว้เช้าแล้วเช้าเล่า ขอให้ท่านไปอ่านพงศาวดารของเหล่าพิลกริม เศษเสี้ยวล้ำค่าที่แบรดฟอร์ดและวินสโลว์ทิ้งไว้ให้เรา รวมถึงจดหมายที่เขียนโดย เดอ ราซิแยร์ เลขานุการของอาณานิคมดัตช์ที่แมนแฮตตัน ผู้ซึ่งเดินทางมาเยือนพลีมัธเพื่อปฏิบัติภารกิจทางการทูตในปี 1627 และได้เขียนจดหมายถึงผู้บังคับบัญชา ซึ่งถูกเก็บรักษาไว้ในหอสมุดหลวงแห่งเนเธอร์แลนด์ โดยในจดหมายฉบับนั้นเขาได้วาดภาพจำลองของเมืองที่เราพยายามถ่ายทอด และกล่าวถึงเพื่อนรักบางคนที่เรารู้จักชีวิตของพวกเขาดีกว่าที่เขาเคยรู้จัก

“นิวพลีมัธตั้งอยู่บนลาดเขา ทอดยาวไปทางทิศตะวันออกสู่ชายฝั่งทะเล มีถนนสายกว้างยาวประมาณระยะยิงปืนใหญ่หนึ่งนัด นำทางลงจากเขา โดยมีถนนตัดขวางตรงกลางซึ่งมุ่งหน้าไปทางทิศใต้สู่ลำธาร และทิศเหนือสู่ผืนดิน บ้านเรือนสร้างขึ้นจากไม้กระดานที่ถากแล้ว มีสวนล้อมรอบทั้งด้านหลังและด้านข้างด้วยไม้กระดานเช่นกัน ทำให้บ้านและลานบ้านถูกจัดวางไว้อย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย พร้อมด้วยรั้วไม้ระแนงเพื่อป้องกันการโจมตีที่กะทันหัน และที่ปลายถนนทั้งสองฝั่งมีประตูไม้สามบาน ตรงกลางบนถนนตัดขวางเป็นที่ตั้งของบ้านผู้ว่าการ ซึ่งเบื้องหน้ามีสิ่งก่อสร้างรูปสี่เหลี่ยมที่ติดตั้งปืนปาเทเรโรสี่กระบอกเพื่อระวังป้องกันตามแนวถนน

“บนเนินเขามีบ้านรูปสี่เหลี่ยมหลังใหญ่ หลังคาแบนทำจากไม้กระดานเลื่อยหนาที่ค้ำยันด้วยคานไม้โอ๊ก บนยอดหลังคามีปืนใหญ่หกกระบอกที่ยิงลูกเหล็กน้ำหนักสี่หรือห้าปอนด์ เพื่อควบคุมพื้นที่โดยรอบ ส่วนชั้นล่างใช้เป็นโบสถ์ ซึ่งพวกเขาจะเทศนาในวันอาทิตย์และวันหยุดตามประเพณี พวกเขาจะรวมตัวกันตามเสียงรัวกลอง โดยแต่ละคนถือปืนมัสเก็ตหรือปืนคาบศิลา ยืนอยู่หน้าประตูบ้านของกัปตัน สวมเสื้อคลุม และจัดแถวเรียงสาม และนำโดยจ่าสิบเอกโดยไม่มีเสียงกลอง เบื้องหลังคือผู้ว่าการในชุดคลุมยาว ทางขวามือคือผู้เทศนาที่สวมเสื้อคลุม และทางซ้ายมือคือกัปตันพร้อมอาวุธข้างกายและเสื้อคลุม ในมือถือไม้เท้าด้ามเล็ก และเดินแถวอย่างเป็นระเบียบ โดยแต่ละคนวางอาวุธไว้ใกล้ตัว ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงเฝ้าระวังภัยอยู่ตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน”

แต่ถึงกระนั้น แม้เราจะยินดีเพียงใดกับช่องว่างเล็กๆ ที่ถูกเจาะผ่านม่านหมอกแห่งกาลโบราณนี้ ทว่ารูปแบบบ้านเรือนและลานบ้านของมิตรสหาย เสื้อคลุม ปืนมัสเก็ต และขบวนแห่ในวันอาทิตย์อันแปลกตา กลับมิได้มีค่าสำหรับเราเท่ากับเรื่องราวชีวิตปัจเจกของพวกเขา เรื่องราวของพริสซิลลาและจอห์น อัลเดน และเหล่าบุตรธิดา เรื่องของไมล์ส ขุมพลังทางทหารของอาณานิคมผู้มีอายุเกินกว่าเจ็ดสิบปี และเรื่องของบาร์บารา ผู้ถูกเรียกว่า “ภรรยาสุดที่รัก” ในพินัยกรรมอันทรงเกียรติ ซึ่งเขาได้ยก “ออร์มิสติก, บัสคอนจ์, ไรท์ติงตัน, มอดสลีย์”

และที่ดินส่วนที่เหลือ ให้แก่ อเล็กซานเดอร์ “บุตรและทายาท” ของเขา พร้อมทั้งประกาศอย่างหนักแน่นด้วยลมหายใจสุดท้ายว่า ดินแดนอันงดงามเหล่านี้ถูก “ยึดครองไปโดยมิชอบ” จากเขา และลอร่า สแตนดิช เงาร่างอันแช่มช้อยและอ่อนหวานบนกระจกเงาแห่งอดีต และแมรี ดิงลีย์ ผู้เป็นที่รักของนักรบเฒ่าผู้ยิ่งใหญ่ และอลิซ แบรดฟอร์ด ผู้ซึ่งในตอนท้ายมอร์ตันได้เขียนถึงว่า—

“ลาก่อนเพื่อนรัก ป้าของข้า แม่ของข้า

ในบรรดาผู้ที่ยังอยู่ ข้ามิอาจหาใครมาทดแทนท่านได้เลย”

รวมถึงตัวแบรดฟอร์ดเอง และบรูสเตอร์ และวินสโลว์ และฮาวแลนด์ ซึ่งแต่ละคนได้ทิ้งผลงานอันยิ่งใหญ่ไว้มากพอที่จะเติมเต็มชีวิตอันเสื่อมถอยของเหล่าผีเสื้อในยุคปัจจุบันได้ถึงสิบสองชีวิต และเหล่าสตรีที่พวกเขารัก ตลอดจนชายหนุ่มหญิงสาวที่เติบโตขึ้นรอบกายพวกเขา อา เราจะทิ้งพวกเขาไปได้อย่างไร เราจะกล่าวคำอำลาได้อย่างไร! มิใช่ว่าเราควรจะทะนุถนอมและศึกษาเรื่องราวของพวกเขาให้มากกว่าที่เคยเป็นมาหรอกหรือ โดยตระหนักในใจว่า คุณธรรม ความกล้าหาญ และความสูงส่งแห่งชีวิตเหล่านั้น อาจเป็นของเราได้เช่นเดียวกับที่เป็นของพวกเขา เพื่อช่วยส่องสว่างให้แก่ชีวิตอันสะดวกสบายในปัจจุบัน และทำให้ชีวิตนี้คู่ควรยิ่งขึ้นกับการเป็นผลผลิตของต้นไม้แห่งเสรีภาพ ซึ่งปลูกด้วยโลหิตและรดน้ำด้วยน้ำตาของบรรพบุรุษเรา

* * * * *

หมายเหตุผู้ถอดความ:

หน้า 58 เพิ่มเครื่องหมายจุลภาคหลัง “Thou liest, knave”

หน้า 102 เพิ่มเครื่องหมายจุลภาคหลัง “Good-morrow”

หน้า 144 เพิ่มเครื่องหมายยัติภังค์ในคำว่า “commander in-chief”

หน้า 149 เพิ่มเครื่องหมายมหัพภาคหลัง “his unwonted amenity”

หน้า 179 เพิ่มเครื่องหมายอัญประกาศปิดหลัง “thou mayest set down”

หน้า 304 เพิ่มเครื่องหมายมหัพภาคหลัง “Glad am I to see thee”

หน้า 363 เปลี่ยน “Pecksnot” เป็น “Pecksuot”

หน้า 422 เปลี่ยน “freind” เป็น “friend”