บทที่เจ็ดสิบเอ็ด

ทริมาลคิโอรู้สึกขบขันอย่างยิ่งกับคำท้าทายนี้ “เพื่อนเอ๋ย ทาสก็คือคน” เขากล่าว “แต่มันไม่ใช่แค่นั้น พวกเขาเคยดื่มนมแม่แบบเดียวกับเรา แม้โชคชะตาอันเลวร้ายจะกดขี่พวกเขาไว้ และหากข้ายังมีชีวิตอยู่ พวกเขาจะได้ดื่มน้ำแห่งเสรีภาพ สรุปสั้นๆ คือ ข้าจะปลดปล่อยพวกเขาทั้งหมดในพินัยกรรม ข้าจะยกฟาร์มให้ฟิลาร์ไจรัส รวมถึงคู่ขาของเขาด้วย ส่วนคาร์ริโอจะได้บ้านเช่าหนึ่งหลังกับเงินก้อนที่ยี่สิบ พร้อมทั้งเตียงและเครื่องนอนพ่วงไปด้วย ข้าจะตั้งให้ฟอร์ทูนาตาเป็นทายาท และข้าขอฝากฝังนางไว้กับเพื่อนพ้องทุกคนของข้า ข้าประกาศเรื่องนี้ต่อหน้าสาธารณชน เพื่อให้คนในบ้านรักข้าในตอนนี้ เช่นเดียวกับที่จะรักข้าเมื่อยามข้าตายจากไป”

เมื่อทุกคนเริ่มสรรเสริญในความใจกว้างของเจ้านาย เขาก็เลิกพูดเล่นและสั่งให้นำสำเนาพินัยกรรมมา จากนั้นจึงอ่านออกเสียงตั้งแต่ต้นจนจบ ท่ามกลางเสียงคร่ำครวญระงมของคนทั้งบ้าน แล้วเขาก็หันไปทางฮาบินนาส พร้อมอ้อนวอนว่า “ท่านว่าอย่างไรล่ะ เพื่อนรักของข้า ท่านจะสร้างอนุสรณ์สถานให้ข้าตามแบบที่ข้าให้ไว้ใช่หรือไม่ ข้าขอร้องอย่างจริงจังให้ท่านสลักรูปสุนัขตัวเมียตัวเล็กๆ ไว้ที่เท้าของรูปปั้นข้า พร้อมด้วยพวงมาลัยและโถน้ำหอม และฉากการต่อสู้ทั้งหมดของชาวเพทไรต์ ด้วยความเมตตาของท่าน ข้าจะได้มีชีวิตอยู่ต่อไปแม้จะตายไปแล้วก็ตาม จงดูแลให้ด้านหน้ากว้างหนึ่งร้อยฟุตและลึกสองร้อยฟุต ข้าต้องการให้ปลูกไม้ยืนต้นให้ผลทุกชนิดรอบเถ้ากระดูกของข้า และปลูกองุ่นไว้ให้มากด้วย เพราะมันช่างผิดมหันต์ที่คนเราจะตกแต่งบ้านอย่างหรูหราในยามมีชีวิต แต่กลับไม่ใส่ใจบ้านหลังที่ตนต้องพำนักอยู่นานกว่า และนั่นคือเหตุผลที่ข้าปรารถนาเป็นพิเศษให้เพิ่มข้อความนี้ลงไปว่า

อนุสรณ์สถานแห่งนี้

มิได้ตกทอดสู่ทายาท

“อย่างไรก็ตาม ข้าจะระบุไว้ในข้อกำหนดของพินัยกรรม เพื่อไม่ให้ข้าถูกดูหมิ่นเมื่อยามตาย และเพื่อป้องกันไม่ให้พวกสถลวิ่งเข้ามาถ่ายอุจจาระในอนุสรณ์สถานของข้า ข้าจะแต่งตั้งอดีตทาสคนหนึ่งให้เป็นผู้ดูแลสุสาน ข้าต้องการให้ท่านสลักรูปเรือกางใบเต็มที่ไว้บนอนุสรณ์สถาน และรูปตัวข้าในชุดประจำตำแหน่ง นั่งอยู่บนบัลลังก์พิพากษา มีแหวนทองห้าวงบนนิ้วมือ กำลังเทเหรียญกษาปณ์ออกจากถุงให้แก่ผู้คน เพราะอย่างที่ท่านรู้ ข้าเคยจัดเลี้ยงอาหารค่ำและมอบเงินคนละสองดินารให้แก่แขกทุกคน หากทำได้ จงแสดงภาพห้องจัดเลี้ยงและผู้คนที่กำลังรื่นเริงอยู่ในนั้นด้วย ทางด้านขวาของข้า ท่านสามารถวางรูปปั้นของฟอร์ทูนาตาที่ถือนกพิราบและจูงสุนัขตัวเมียตัวเล็กๆ ไว้ในสายจูง พร้อมด้วยเด็กชายคนโปรดของข้า และโถขนาดใหญ่ที่ปิดผนึกด้วยยิปซัมเพื่อไม่ให้น้ำไวน์รั่วไหล จงแสดงภาพโถใบหนึ่งที่แตกและเด็กชายที่กำลังร้องไห้อยู่ข้างๆ และให้วางนาฬิกแดดไว้ตรงกลาง เพื่อที่ใครก็ตามที่มองดูเวลา จะต้องอ่านชื่อของข้าไม่ว่าเขาจะต้องการหรือไม่ก็ตาม ส่วนเรื่องคำจารึก จงพิจารณาเรื่องนี้ให้รอบคอบ และดูว่าท่านคิดว่ามันเหมาะสมหรือไม่

ที่นี่คือที่พำนักของ จี. พอมเปอุส ทริมาลคิโอ

อดีตทาสของเมเซนัส ผู้ได้รับแต่งตั้งเป็น

ผู้ดูแลวิหารออกัสตัส เป็นเซเวียร์ในยามที่เขาไม่อยู่

เขาสามารถเป็นสมาชิกของ

ทุกสภาเดคูเรียในโรมได้แต่ไม่ยอมทำ

ผู้มีความซื่อสัตย์ กล้าหาญ จงรักภักดี

เขาสร้างตัวจากศูนย์จนร่ำรวย และทิ้ง

เงินสามสิบล้านเซสเทอร์เซสไว้เบื้องหลัง

เขาไม่เคยรับฟังคำของนักปรัชกรรูปใด

ลาก่อน ทริมาลคิโอ

ลาก่อน ผู้สัญจรผ่านทาง”