ตอนที่ 9

บทที่ 7

เสียงคร่ำครวญของหนังสือต่อสงคราม

ข้าแต่พระผู้สร้างผู้ทรงสรรพานุภาพและทรงรักในสันติ โปรดขับไล่เหล่าประชาชาติที่ลุ่มหลงในสงคราม เพราะสงครามคือภัยพิบัติที่ร้ายแรงที่สุดสำหรับหนังสือ เมื่อเหตุผลถูกละทิ้ง สงครามจะกลายเป็นสัตว์ร้ายที่เข้าจู่โจมทุกสิ่งที่ขวางหน้า ทำลายล้างทุกอย่างโดยไม่แยกแยะ แม้แต่ขุมทรัพย์แห่งปัญญาและเหตุผลก็ไม่เว้น เมื่อนั้น อพอลโลผู้ชาญฉลาดกลับต้องตกเป็นเหยื่อของพายธอน ฟรอนเนซิส มารดาผู้ศรัทธาต้องสยบต่ออำนาจของความบ้าคลั่ง เพกาซัสผู้มีปีกถูกกักขังในคอกสัตว์ของคอรีดอน และเมอร์คิวรีผู้มีวาทศิลป์ถูกบีบคอจนสิ้นใจ พัลลัสผู้ปรีชาถูกกริชแห่งความเขลาทิ่มแทง และเหล่าพีรีเดสผู้เลอโฉมถูกกดขี่ด้วยอำนาจเผด็จการของความวิปลาส

ช่างเป็นภาพที่โหดร้ายเหลือเกิน เมื่อเราต้องเห็นอริสโตเติล ปราชญ์ผู้เปรียบดั่งสุริยัน ผู้ซึ่งพระเจ้าทรงยกย่องให้เป็นอาจารย์ของเหล่าผู้ปกครองโลก กลับถูกมือชั่วร้ายล่ามโซ่และถูกลากจูงอย่างน่าอดสูบนบ่าของเหล่านักสู้กลาดิเอเตอร์ออกจากบ้านอันศักดิ์สิทธิ์ ผู้ที่ควรจะเป็นผู้วางรากฐานกฎหมายให้แก่ผู้ปกครองโลกและมีอำนาจเหนือจักรพรรดิทั้งปวง กลับต้องกลายเป็นทาสของพวกตัวตลกชั้นต่ำด้วยกฎเกณฑ์อันอยุติธรรมของสงคราม

โอ้ อำนาจมืดอันชั่วร้ายที่ไม่เกรงกลัวแม้แต่จะทำลายความศักดิ์สิทธิ์ของเพลโต ผู้ซึ่งคู่ควรเพียงหนึ่งเดียวที่จะได้เข้าเฝ้าพระผู้สร้าง เพื่อแสดงให้เห็นถึงแบบจำลองแห่งจักรวาลก่อนที่ความโกลาหลจะสงบลง และก่อนที่รูปธรรมจะก่อตัวขึ้นเป็นสสาร เพื่อให้โลกแห่งผัสสะถูกสร้างขึ้นตามแบบแผนจากเบื้องบน ช่างเป็นภาพที่น่าโศกเศร้า เมื่อโสเครตีส ผู้ใช้ชีวิตด้วยคุณธรรมและใช้คำพูดเป็นวิทยาการ ผู้ถอดรหัสความยุติธรรมทางการเมืองจากหลักธรรมชาติ กลับต้องตกเป็นทาสของโจรโฉด เราขอไว้อาลัยให้พีทาโกรัส บิดาแห่งความประสานสอดคล้อง ผู้ถูกเฆี่ยนตีอย่างทารุณด้วยเพลิงสงคราม จนเสียงที่เปล่งออกมาไม่ใช่บทเพลง แต่เป็นเสียงคร่ำครวญของนกพิราบ และเรายังโศกเศร้าให้แก่ซีโน ผู้ยอมกัดลิ้นตัวเองทิ้งเพื่อไม่ให้ความลับรั่วไหลและถ่มมันใส่หน้าทรราชอย่างไม่เกรงกลัว แต่บัดนี้เขากลับถูกบดขยี้จนตายในครกของไดโอเมดอน

ในความเป็นจริง เราไม่อาจโศกเศร้าให้แก่หนังสือทุกเล่มที่ต้องพินาศไปเพราะสงครามทั่วโลกได้อย่างครบถ้วน แต่เราต้องเล่าด้วยน้ำตาถึงความพินาศย่อยยับในอียิปต์ระหว่างสงครามที่อเล็กซานเดรีย เมื่อหนังสือกว่าเจ็ดแสนเล่มถูกเผาวอดวาย หนังสือเหล่านี้ถูกรวบรวมโดยราชวงศ์ปโตเลมีมาอย่างยาวนานตามที่เอาลุส เกลลิอุส (Aulus Gellius) ได้บันทึกไว้ ลองจินตนาการดูเถิดว่ามรดกทางปัญญาอันมหาศาลเพียงใดที่สูญสิ้นไป ทั้งเรื่องการเคลื่อนที่ของทรงกลมฟ้า การโคจรของดวงดาว ธรรมชาติของทางช้างเผือก การพยากรณ์เรื่องดาวหาง และทุกสรรพสิ่งในสรวงสวรรค์และชั้นบรรยากาศ

ใครเล่าจะไม่สั่นสะท้านต่อการสังเวยอันน่าสลดนี้ ที่ซึ่งน้ำหมึกถูกหลอมละลายแทนที่เลือด เถ้าถ่านของกระดาษหนังที่ลุกโชนถูกย้อมด้วยสีเลือด เปลวไฟที่หิวกระหายเผาผลาญผู้บริสุทธิ์นับพันที่ไร้ซึ่งเล่ห์เหลี่ยม และไฟที่ไร้ความปรานีได้เปลี่ยนวิหารแห่งความจริงนิรันดร์ให้กลายเป็นเถ้าถ่านที่ส่งกลิ่นเหม็น อาชญากรรมนี้ร้ายแรงยิ่งกว่าการสังเวยลูกสาวของเยฟธาห์หรืออกาเมมนอนเสียอีก

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าผลงานของเฮอร์คิวลิสผู้โด่งดังสูญหายไปเท่าใด ผู้ซึ่งกล่าวกันว่าใช้ความรู้ด้านดาราศาสตร์แบกท้องฟ้าไว้บนบ่าอันแข็งแกร่ง แต่บัดนี้เขากลับถูกโยนเข้าสู่กองเพลิงเป็นครั้งที่สอง ความลับแห่งสรวงสวรรค์ที่โจนิธัสได้รับแรงบันดาลใจจากทวยเทพ สิ่งที่โซโรอัสเตอร์ผู้รับใช้จิตวิญญาณอันไม่บริสุทธิ์สอนชาวแบคเทรีย คำพยากรณ์ของเอโนคผู้ดูแลสวนเอเดนก่อนจะถูกรับตัวขึ้นสู่สวรรค์ และสุดท้าย สิ่งที่อาดัมคนแรกสอนลูกหลานเกี่ยวกับอนาคตที่เขาเห็นในนิมิตจากหนังสือแห่งนิรันดร์ ทั้งหมดนี้เชื่อกันว่ามอดไหม้ไปในกองเพลิงอันน่าสยดสยองนั้น

รวมถึงศาสนาของชาวอียิปต์ที่ถูกยกย่องในหนังสือแห่งพระวาทะอันสมบูรณ์ (Book of the Perfect Word) ระบอบการปกครองอันเลิศเลอของเอเธนส์ยุคโบราณซึ่งเกิดก่อนเอเธนส์ในกรีซถึงเก้าพันปี มนต์ขลังของชาวคาลเดียน การสังเกตการณ์ของชาวอาหรับและอินเดีย พิธีกรรมของชาวยิว สถาปัตยกรรมของชาวบาบิโลน เกษตรกรรมของโนอาห์ ศาสตร์เวทมนตร์ของโมเสส เรขาคณิตของโจชัว ปริศนาของแซมสัน ปัญหาเชาว์ของโซโลมอนตั้งแต่เรื่องไม้ซีดาร์แห่งเลบานอนไปจนถึงต้นฮิสซอป ยารักษาโรคของแอสคลีเพียส ไวยากรณ์ของแคดมัส บทกวีแห่งพาร์นัสซัส คำพยากรณ์ของอพอลโล การผจญภัยของเจสัน กลยุทธ์ของพาลาเมเดส และความลับทางวิทยาศาสตร์อีกนับไม่ถ้วน เชื่อกันว่าได้สูญสิ้นไปในกองเพลิงครั้งนั้นทั้งหมด

หากสงครามอันเลวร้ายไม่ทำลายหนังสือของคนโบราณผู้ล่วงรู้ความลับของธรรมชาติ อริสโตเติลคงไม่ต้องพลาดการหาคำตอบเรื่องการสร้างสี่เหลี่ยมจัตุรัสให้มีพื้นที่เท่ากับวงกลม เขาคงไม่ทิ้งคำถามเรื่องความเป็นนิรันดร์ของโลกไว้ให้เป็นปริศนา และคงไม่มีข้อสงสัยในเรื่องพหุภาพและความเป็นนิรันดร์ของสติปัญญามนุษย์ หากวิทยาการอันสมบูรณ์ของคนโบราณไม่ถูกทำลายด้วยภัยพิบัติจากสงครามที่น่ารังเกียจ

เพราะสงครามทำให้เราต้องกระจัดกระจายไปในดินแดนห่างไกล ถูกตัดแขนขา บาดเจ็บ และเสียโฉมอย่างน่าเวทนา ถูกฝังอยู่ใต้ดิน จมดิ่งสู่ก้นทะเล ถูกเปลวไฟกลืนกิน และตายด้วยความตายทุกรูปแบบ เลือดของหนังสือจำนวนเท่าใดที่ต้องหลั่งรินด้วยน้ำมือของสคิปิโอผู้กระหายสงครามในยามที่เขาพยายามทำลายคาร์เธจ คู่ปรับของจักรวรรดิโรมัน หนังสือกี่ล้านเล่มที่ต้องหายไปจากแสงสว่างในสงครามเมืองทรอยที่ยาวนานถึงสิบปี หนังสืออีกเท่าใดที่ต้องถูกขับไล่ให้ไปซ่อนตัวในจังหวัดห่างไกลโดยแอนโทนีหลังจากทัลลีถูกสังหาร หนังสืออีกจำนวนมากที่ถูกทำให้กระจัดกระจายไปทั่วโลกโดยธีโอดอริกในขณะที่โบเอธีอุสถูกเนรเทศ ราวกับฝูงแกะที่สูญเสียคนเลี้ยง และเมื่อเซเนกาตกเป็นเหยื่อความโหดร้ายของเนโรและต้องก้าวผ่านประตูแห่งความตาย หนังสือจำนวนเท่าใดที่ต้องร่ำไห้ลาจากเขา โดยไม่รู้แม้กระทั่งว่าจะต้องไปหาที่หลบภัยที่แห่งใด

ช่างโชคดีที่หนังสือบางส่วนถูกเซอร์ซีสย้ายจากเอเธนส์ไปยังเปอร์เซีย และต่อมาเซลิวคัสได้นำพวกเขากลับจากเปอร์เซียสู่เอเธนส์อีกครั้ง ช่างเป็นการกลับมาที่น่ายินดีและเปี่ยมสุขยิ่งนัก ลองนึกภาพความปิติในเอเธนส์เมื่อผู้เป็นแม่ได้ต้อนรับลูกๆ ที่กลับมา และพากลับไปยังห้องที่พวกเขาเคยเติบโตขึ้นมา บ้านหลังเก่าถูกคืนให้แก่เจ้าของเดิม แผ่นไม้ซีดาร์และคานไม้โกเฟอร์ถูกไสอย่างประณีตเพื่อทำเป็นชั้นวางหนังสือ มีการสลักชื่อด้วยทองและงาช้างกำกับแต่ละช่อง หนังสือแต่ละเล่มถูกนำมาจัดวางอย่างทะนุถนอมและเป็นระเบียบ เพื่อไม่ให้เล่มใดขวางทางเล่มไหน หรือเบียดเสียดกันจนได้รับความเสียหาย

แต่ในความเป็นจริง ความสูญเสียที่เกิดขึ้นกับเผ่าพันธุ์หนังสือจากสงครามและความวุ่นวายนั้นมีมากมายมหาศาลจนนับไม่ถ้วน และในเมื่อไม่มีใครสามารถรวบรวมความสูญเสียอันเป็นอนันต์นี้ได้หมด เราจึงขอจบคำคร่ำครวญไว้เพียงเท่านี้ และกลับไปสู่คำอธิษฐานดังเช่นตอนเริ่มต้น โดยขอวิงวอนต่อผู้ปกครองแห่งโอลิมปัสและผู้บริหารสูงสุดของโลก โปรดสถาปนาสันติภาพ ขจัดสงครามให้หมดสิ้นไป และขอให้วันเวลาของเราสงบสุขภายใต้การคุ้มครองของพระองค์