บทที่ 1: ปรัชญาของคุณนายวิกส์

“ท่ามกลางโคลนตมและสิ่งโสโครก

ย่อมมีบางสิ่งขับขานบทเพลงเสมอ!”

“ตายจริง เช้านี้อากาศช่างเย็นสบายเสียจริง! ปรอทวัดไข้ลดฮวบลงมาถึงศูนย์องศาแล้ว!”

คุณนายวิกส์กล่าวด้วยน้ำเสียงร่าเริงราวกับว่าข้อศอกของเธอไม่ได้โผล่ทะลุเสื้อโค้ทเด็กชายที่เธอกำลังสวมอยู่ หรือฟันของเธอไม่ได้กระทบกันกึกๆ ในปากเหมือนเสียงกรับ แต่ก็นั่นแหละ คุณนายวิกส์เป็นนักปรัชญา และแก่นสารสำคัญในปรัชญาของเธอก็คือการคอยปัดฝุ่นออกจากแว่นตาสีกุหลาบของเธอให้สะอาดอยู่เสมอ เมื่อคุณวิกส์เดินทางสู่ดินแดนนิรันดร์ด้วยเส้นทางของสุรา เธอก็ฝังความผิดพลาดของเขาไปพร้อมกับร่างนั้น และเมื่อไม่มีคุณธรรมข้อใดที่โดดเด่นพอจะยกย่องได้ เธอก็มักจะเน้นย้ำถึงลายมือที่สวยงามของเขาเสมอ เช่นเดียวกับตอนที่บ้านชนบทหลังเล็กของพวกเขาถูกไฟไหม้และเธอต้องเข้ามาหางานทำในเมือง คำวิจารณ์เพียงอย่างเดียวของเธอคือ “ขอบคุณพระเจ้าที่หมูถูกเผาแทนที่จะเป็นลูกน้อย!”

ดังนั้น ในเช้าเดือนธันวาคมอันอ้างว้างนี้ เธอจึงใช้เข็มกลัดกลัดผ้าห่มรอบตัวเด็กๆ และให้พวกเขานั่งเบียดกันใกล้เตาผิง ในขณะที่เธอแปะกระดาษสีน้ำตาลทับกระจกหน้าต่างที่แตก และเอ่ยวิจารณ์เรื่องการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศอย่างร่าเริง

ครอบครัววิกส์อาศัยอยู่ในแคบเบจแพตช์ มันไม่ใช่แปลงปลูกกะหล่ำปลีจริงๆ แต่เป็นย่านที่พักอาศัยแปลกๆ ที่ซึ่งกระท่อมซอมซ่อตั้งเรียงรายสลับกันไปมาเหนือรางรถไฟ ที่นั่นไม่มีถนน ดังนั้นเมื่อมีการสร้างบ้านหลังใหม่ เจ้าของบ้านจะหันหน้าบ้านไปทางใดก็ได้ตามแต่ใจปรารถนา ร้านขายของชำของคุณแบกบีนั้นเป็นไปตามขนบ โดยหันหน้าบ้านเข้าหาทางรถไฟอย่างมั่นคง แต่กระท่อมของมิสเฮซี่กลับเบี่ยงออกด้านข้างเข้าไปในลานบ้านของครอบครัววิกส์ ราวกับว่ามันหวาดกลัวรถไฟขนสินค้าขบวนใหญ่ที่วิ่งผ่านไปด้วยเสียงดังกึกก้องวันละหลายต่อหลายครั้ง

ส่วนห้องหน้าของบ้านคุณนายชูลท์ซนั้นมองตรงเข้าไปในห้องครัวของครอบครัวไอคอร์น ซึ่งการจัดวางเช่นนี้ก็ไม่ใช่เรื่องแย่นัก เพราะคุณนายชูลท์ซต้องนอนซมอยู่บนเตียงมาสิบปีแล้ว และความสนใจเพียงอย่างเดียวในชีวิตของเธอก็คือการเฝ้าดูสิ่งที่เกิดขึ้นในครอบครัวของเพื่อนบ้าน

บ้านของครอบครัววิกส์ดูโอ่อ่าที่สุดในย่านนั้น ซึ่งอาจเป็นเพราะความจริงที่ว่ามันมีประตูหน้าสองบานและหลังคาสังกะสี ประตูบานหนึ่งถูกตอกปิดตาย ส่วนอีกบานเปิดออกสู่ภายนอก แต่คุณจะไม่มีวันเดาออกเลยหากมองจากถนน เมื่อบ้านในชนบทถูกไฟไหม้ มีประตูบานหนึ่งที่รอดมาได้ คุณนายวิกส์และพวกเด็กๆ จึงนำมันมาที่บ้านหลังใหม่และติดตั้งมันไว้อย่างมีชั้นเชิงที่ส่วนหน้าของระเบียงด้านข้าง แต่สิ่งที่ทำให้บ้านหลังนี้โดดเด่นที่สุดคือหลังคา เพราะมันเป็นหลังคาสังกะสีเพียงหลังเดียวในแคบเบจแพตช์ จิมและบิลลี่ช่วยกันทำมันขึ้นมาจากกระป๋องเก่าๆ ที่พวกเขาเก็บได้จากที่ดินสาธารณะ

จิมอายุสิบห้าปีและเป็นหัวหน้าครอบครัว ไหล่ของเขาหนาเหมือนผู้ใหญ่และค่อมลงเพราะงานหนัก ทว่าร่างกายส่วนล่างกลับซูบผอมจนเหลือเพียงขาเรียวเล็กสองข้างที่ดูเหมือนจะไม่สามารถแบกรับภาระที่ถูกยัดเยียดให้ได้ ในดวงตาที่วิตกกังวลของเขามีแววของคนหาเลี้ยงครอบครัวที่ต้องเริ่มการต่อสู้เร็วเกินไป ชีวิตสำหรับจิมคือโศกนาฏกรรม โศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นเมื่อดวงวิญญาณอันอ่อนไหวของเด็กคนหนึ่งถูกบังคับให้เผชิญกับความรับผิดชอบแบบผู้ใหญ่ ทั้งที่ยังขาดวุฒิภาวะซึ่งมีเพียงประสบการณ์เท่านั้นที่จะมอบให้ได้

บิลลี่ วิกส์ มีพื้นฐานที่ต่างออกไป ความรับผิดชอบวางอยู่บนตัวเขาเบาบางพอๆ กับกระบนจมูก เมื่อถึงคราวจำเป็นหรือเมื่อแม่สั่ง เขาจะทำงานอย่างมุ่งมั่นด้วยความดื้อรั้นซึ่งเป็นสัญญาณที่ดีต่อความสำเร็จในอนาคต แต่โดยส่วนใหญ่แล้ว เขามักจะเล่น ทะเลาะเบาะแว้ง และหาเรื่องเดือดร้อนมาให้ด้วยทักษะอันโดดเด่นตามประสาเด็กชายทั่วไป

คุณนายวิกส์มักโอ้อวดว่าลูกสาวตัวน้อยทั้งสามคนของเธอมีชื่อตามทวีป คนแรกคือเอเชีย ตามด้วยออสเตรเลีย และเมื่อลูกคนสุดท้ายลืมตาดูโลก บิลลี่ได้ยืนจ้องมองห่อผ้าเล็กๆ นั้นแล้วถามด้วยความกังวลว่า “แม่ครับ จะให้เป็นเด็กผู้ชายหรือผู้หญิงครับ” คุณนายวิกส์ตอบว่า “ผู้หญิงจ้ะบิลลี่ และเธอชื่อ ยูโรปีนา!”

เช้าวันอาทิตย์วันหนึ่ง คุณนายวิกส์วุ่นวายอยู่ในครัวด้วยความรีบร้อนผิดปกติ

“แม่จะทำซุปมันฝรั่งไอริชอร่อยๆ ให้พวกเจ้ากินเป็นมื้อเที่ยง” เธอพูดขณะเดินเข้ามาจากห้องรับแขก ซึ่งเป็นที่ที่เธอเก็บมันฝรั่งและหอมหัวใหญ่ไว้ “พวกเด็กผู้ชายคงจะกลับมาเร็วๆ นี้ เราต้องรีบกินให้เสร็จก่อนที่พวกเด็กๆ จะเริ่มมาเรียนรอยัลสคูล”

เป็นเวลาหลายปีแล้วที่บ่ายวันอาทิตย์เป็นช่วงเวลาที่น่าลำบากสำหรับผู้คนในละแวกนั้น คุณนายวิกส์จึงจัดตั้งชั้นเรียนรอยัลสคูลขึ้นโดยมีเธอเป็นผู้ดูแล

“ถ้าคริสกับพีทไม่มาตอนนี้ล่ะก็!” เอเชียพูดจากจุดที่เธอยืนเฝ้าอยู่ข้างเตา “หนูพนันได้เลยว่าพวกเขาคงกินมื้อเที่ยงมาแล้ว และแค่รีบมาเพื่อจะมากินของพวกเรา!”

“ตายจริง เอเชีย!” คุณนายวิกส์อุทาน “พูดแบบนั้นไม่ต้อนรับแขกเลยนะ อีกอย่างคริสก็ขาเดียวด้วย! ไม่ลำบากอะไรเลยจ้ะ แม่แค่เติมน้ำในซุปเพิ่มอีกนิด ส่วนแม่กับจิมจะกินขนมปังแค่คนละชิ้นก็พอ”

เมื่อจิมและบิลลี่เข้ามา พวกเขาพบว่าที่นั่งบนโต๊ะถูกจับจองไปหมดแล้ว ทั้งคู่จึงนั่งลงบนพื้นและดื่มซุปจากถ้วยน้ำชา

“ว้าว!” บิลลี่พูดหลังจากเติมซุปเป็นรอบที่สาม “ผมดื่มเยอะมากจนตอนกลืนขนมปัง ผมได้ยินเสียงมันจ๋อมลงไปเลย!”

“เอาละ พวกเจ้าลุกขึ้นได้แล้ว ออกไปเอาแผ่นไม้สองสามแผ่นมาวางพาดเก้าอี้ให้พวกเด็กๆ นั่ง”

พอถึงเวลาบ่ายสองโมง รอยัลสคูลก็เริ่มขึ้น ที่นั่งทุกที่ในครัว ไม่ว่าจะเป็นที่ที่ควรนั่งหรือไม่ก็ตามถูกจับจองจนเต็ม เด็กผู้ชายนั่งตรงหน้าต่างและบนโต๊ะ ส่วนเด็กผู้หญิงเบียดเสียดกันบนม้านั่งที่ทำขึ้นชั่วคราว คุณนายวิกส์ยืนอยู่เบื้องหน้าพวกเขาพร้อมหนังสือเพลงสวดสภาพเก่าคร่ำคร่าในมือ

“เอาละ ทุกคนเงียบเสียงคุยกันก่อน เราจะได้ร้องเพลงสวดกัน แม่จะอ่านให้ฟังก่อน แล้วเราจะร้องพร้อมกัน”

‘ยามเมื่อคลื่นชีวิตซัดสาดเจ้าให้ระส่ำระสาย

ยามเมื่อเจ้าท้อแท้คิดว่าทุกสิ่งสูญสิ้นไป

จงนับพรอันมากมายที่มี นามเรียกทีละอย่างไป

แล้วเจ้าจะประหลาดใจในสิ่งที่พระผู้เป็นเจ้าทรงประทาน!’

เสียงเด็กๆ ดังขึ้นอย่างชัดเจนและทรงพลัง แม้จะร้องคนละคีย์และไม่ตรงจังหวะ แต่ก็เต็มไปด้วยความกระตือรือร้นอย่างแท้จริงซึ่งเป็นพรในตัวมันเอง เมื่อร้องจบทั้งสามบท คุณนายวิกส์ก็เริ่มบทเรียน

“อาทิตย์ที่แล้วเราเรียนเรื่องอะไรกันไปนะ?” เธอถาม

ไม่มีเสียงตอบรับ นอกจากเสียงหัวเราะคิกคักที่พยายามกลั้นไว้จากเด็กหญิงสองคน

“พวกเจ้าจำไม่ได้หรือว่าพระผู้เป็นเจ้ามอบอะไรให้โมเสสบนภูเขา?”

มือหนึ่งชูขึ้นที่มุมห้อง พร้อมกับเสียงตะโกนอย่างกระตือรือร้นว่า

“จ้ะแม่ ฉันรู้! พระเจ้าให้เงินโมเสสสิบดอลลาร์ แล้วเขาก็เอาไปผลาญจนเกลี้ยง”

ก่อนที่มิสวิกส์จะได้เริ่มโต้เถียงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ศักดิ์สิทธิ์ฉบับดัดแปลงใหม่นี้ เธอก็ถูกก้อนกระดาษขยำปาเข้าที่ตาอย่างจัง มันถูกเล็งไปที่บิลลี่ แต่พอเขาหลบได้ เธอก็กลายเป็นเหยื่อแทน เรื่องนี้ทำให้เกิดความล่าช้า เพราะเธอต้องไปล้างตาที่บาดเจ็บ และในช่วงเวลานั้นเอง ห้องเรียนรวบรวมเด็กวันอาทิตย์ก็ตกอยู่ในความโกลาหล

“มิสวิกส์ บอกทอมมี่ให้หยุดถ่มน้ำหมากใส่หมวกฉันที!”

“มิสวิกส์ หนูรู้ว่าใครปาคุณ!”

“คุณครูครับ ขอไปดื่มน้ำหน่อยได้ไหม?”

จนกระทั่งมิสวิกส์เดินออกมาจากห้องนอนพร้อมกับเอาถุงน่องผูกปิดตาไว้ และกลับมาควบคุมสถานการณ์ได้อีกครั้ง ความสงบจึงกลับคืนมา

“เบธเลเฮมอยู่ที่ไหน?” เธอเริ่มถาม โดยอ่านจากใบบทเรียนเก่าๆ

“ค้นตัวฉันได้เลย!” คริสตอบทันควัน

เธอทำเป็นไม่สนใจคำพูดของเขา และหันไปถามคนถัดไป ซึ่งตอบด้วยน้ำเสียงกึ่งสงสัยว่า

“ไม่อยู่ในรัฐแอลาบามาเหรอจ๊ะ?”

“ไม่จ้ะ อยู่ในดินแดนศักดิ์สิทธิ์” เธอตอบ

ทันใดนั้นก็เกิดความวุ่นวายขึ้นที่หลังห้อง บิลลี่ใช้ชั้นเชิงอันเหนือชั้นย้ายเก้าอี้ที่ค้ำแผ่นไม้เอาไว้ ทำให้กลุ่มเด็กหญิงตัวเล็กๆ ที่กำลังโกรธจัดไถลตัวลงมาตามทางลาดเหมือนเล่นเลื่อนหิมะ การตะลุมบอนจวนจะเกิดขึ้นแล้ว แต่ก่อนที่จะเกิดเรื่องบานปลายไปกว่านี้ มิสวิกส์ก็จับบิลลี่ขังไว้ในห้องนอน และกลับมาเป็นนายเหนือสถานการณ์อีกครั้ง

“ครูคิดว่าสิ่งที่พวกเจ้าเด็กๆ ต้องฟังคือเรื่องการทะเลาะเบาะแว้งกัน มันไม่มีประโยชน์อะไรที่ครูจะสอนเรื่องที่เกิดขึ้นเมื่อพันปีก่อน ในเมื่อพวกเจ้าไม่มีมารยาทพอที่จะฟังสิ่งที่ครูกำลังพูด ครูจำได้ว่าครั้งหนึ่งตอนช่วงสงคราม ขณะที่พวกทหารนอนระเกะระกะอยู่ในค่าย พยายามอย่างเต็มที่เพื่อไม่ให้หนาวตาย มีนักเทศน์คนหนึ่งเดินทางมาจัดพิธีทางศาสนา และเมื่อเขาลุกขึ้นเทศนา เขาก็พูดว่า ‘เพื่อนเอ๋ย’ เขาว่า ‘หัวข้อเทศนาของข้าคือเรื่องหิมะกัด มันไม่มีประโยชน์ที่จะเทศนาเรื่องศาสนาให้แก่ชายที่ในหัวคิดแต่เรื่องเท้าของตัวเอง ตอนนี้ พวกเจ้าจงเอาสบู่เหลวมาเทใส่รองเท้า แล้วสวมรองเท้าคู่นั้นไว้จนกว่าเท้าจะหายดี และครั้งหน้าที่ข้ากลับมา จิตใจของพวกเจ้าคงจะพร้อมรับพระวจนะของพระเจ้ามากขึ้น’ เอาละ นั่นแหละคือสิ่งที่ครูรู้สึกกับโรงเรียนวันอาทิตย์แห่งนี้ อย่างแรกและสำคัญที่สุด ครูจะสอนมารยาทให้พวกเจ้าทุกคน ครูอยากให้พวกเจ้าจำไว้เพียงเรื่องเดียวคือ การทะเลาะกันเป็นบาป แม่ครูเคยบอกว่าการใช้ชีวิตก็เหมือนกับการเย็บผ้าห่มผืนใหญ่ คือเจ้าต้องรักษาความสงบและกำจัดเศษผ้าที่เกะกะออกไป เอาละ ครูอยากให้พวกเจ้าจำอะไรได้บ้าง?”

“ห้ามทะเลาะกัน!” คำตอบดังขึ้นทันควัน

“ถูกต้อง ทีนี้เรามาร้องเพลง ‘มุ่งสู่ชายฝั่ง’ กัน”

เมื่อหน้าต่างเลิกสั่นสะเทือนจากเสียงประสานอันกึกก้อง มิสวิกส์ก็ยกมือขึ้นเพื่อให้ทุกคนเงียบ

“ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า!” เธออธิษฐานอย่างจริงจัง “โปรดช่วยให้เด็กๆ เหล่านี้เป็นคนดีและมีเมตตาต่อกัน และต่อพ่อแม่ของพวกเขา ขอให้พวกเขารู้จักขอบคุณในสิ่งที่ได้รับ แม้ว่ามันจะมีเพียงน้อยนิด โปรดชี้ทางให้เราทุกคนได้ใช้ชีวิตในแบบที่พระองค์ทรงปรารถนา และสรรเสริญพระเจ้าผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งพรทั้งปวง อาเมน”

ขณะที่เด็กคนสุดท้ายวิ่งออกจากลานบ้าน มิสวิกส์ก็หันไปทางหน้าต่างที่จิมยืนอยู่ เขาไม่ได้ร่วมร้องเพลงด้วย และยืนเงียบอย่างใจลอย “จิม” แม่ของเขาเรียก พร้อมกับพยายามมองหน้าลูกชาย “ตอนลูกเข้ามา ลูกไม่ได้สวมเสื้อนอกมาด้วย ลูกไม่ได้เอาไปขายใช่ไหม?”

“ครับ” เด็กชายตอบด้วยน้ำเสียงหนักอึ้ง “แต่มันก็ยังไม่พอจ่ายค่าเช่า ผมต้องหาทางอื่นดู”

มิสวิกส์โอบไหล่เขาไว้ และทั้งสองก็มองออกไปที่ลานกว้างอันหดหู่ด้วยกัน

“อย่ากังวลไปเลยจิมมี่” เธอเอ่ย “บางทีพรุ่งนี้แม่คงหางานได้ หรือไม่ลูกก็อาจจะได้ขึ้นเงินเดือน หรืออะไรสักอย่างนั่นแหละ มันต้องมีหนทางสิ”

เธอหารู้ไม่ว่าหนทางนั้นจะเป็นเช่นไร