ตอนที่ 3: บทกวีเบ็ดเตล็ด.–

ใกล้เฮสติงส์

ฝรั่งเศส

พฤกษาแห่งชีวิต

มาดามเทเรซ

ซอนเนต

ซอนเนต

ต้นสนแคสซูอารินาของเรา

หนังสือคำสอนอันประเสริฐ

* * * * *

คัดสรรจาก

หิโตปเทศ

[แปลจากภาษาสันสกฤตโดย เซอร์ เอ็ดวิน อาร์โนลด์]

คำนำของผู้แปล

หนังสือรวมนิทานจากภาษาสันสกฤตอย่างน้อยก็มีคุณค่าในแง่ของความแปลกใหม่ ภาษาที่ “สมบูรณ์แบบ” นี้ถูกมองว่าเป็นอาณาจักรของผู้ทรงความรู้มาโดยตลอด และในจำนวนนั้นมีเพียงไม่กี่คนที่สละเวลาหรือมีรสนิยมในการเสาะแสวงหาขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ ทว่าในภาษานี้เองคือ กุญแจสู่หัวใจของอินเดียสมัยใหม่ ตลอดจนเป็นบันทึกอันรุ่งโรจน์ของเหล่าทวยเทพและความเกรียงไกรในอดีต ความหวังของฮินดูสถานขึ้นอยู่กับความสนใจอย่างชาญฉลาดของอังกฤษ สิ่งใดก็ตามที่ช่วยขจัดความเข้าใจผิดระหว่างกัน และช่วยขยายความสนิทสนมให้กว้างขวางขึ้น ย่อมเป็นประโยชน์ต่อประชาชนของทั้งสองชาติ และด้วยจุดประสงค์นี้ หนังสือเล่มนี้จึงมุ่งหวังที่จะมีส่วนช่วยอย่างถ่อมตน

“หิโตปเทศ” เป็นผลงานที่มีความเก่าแก่สูงและได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย ส่วนที่เป็นร้อยแก้วนั้นเก่าแก่พอๆ กับยุคสมัยของเราอย่างไม่ต้องสงสัย แต่บทกวีและสุภาษิตที่แทรกอยู่นั้นเป็นการคัดสรรมาจากงานเขียนในยุคที่ห่างไกลอย่างยิ่ง ซึ่งมีการอ้างถึง “มหาภารตะ” และคัมภีร์พระเวท โดยศาสตราจารย์ เอ็ม. วิลเลียมส์ (ในฉบับพิมพ์ “นละ” อันยอดเยี่ยม ปี ค.ศ. 1860) ได้ระบุว่ามหาภารตะมีอายุย้อนไปถึง 350 ปีก่อนคริสตกาล ในขณะที่เขาอ้างว่า “ฤคเวท” มีความเก่าแก่ถึง 1300 ปีก่อนคริสตกาล ดังนั้น “หิโตปเทศ”

จึงอาจเรียกได้ว่าเป็น “บิดาแห่งนิทานอีสปทั้งปวง” เพราะนิทานของอีสปและปิลพาย รวมถึงเรเนเกอ ฟุคส์ ในยุคต่อมา ต่างก็มีที่มาจากฉบับแปลจำนวนมากของหนังสือเล่มนี้ เดิมทีถูกรวบรวมเป็นภาษาสันสกฤต และถูกแปลเป็นภาษาเปอร์เซียตามพระบัญชาของพระเจ้า นูชิรวาน ในคริสต์ศตวรรษที่ 6 จากนั้นจึงส่งผ่านจากภาษาเปอร์เซียเข้าสู่ภาษาอาหรับในปี ค.ศ. 850 และจากนั้นจึงเข้าสู่ภาษาฮีบรูและภาษากรีก ในดินแดนบ้านเกิดของตนเอง หนังสือเล่มนี้ก็แพร่หลายอย่างกว้างขวางเช่นกัน จักรพรรดิอักบาร์ผู้ทรงประทับใจในปัญญาของคติสอนใจและความชาญฉลาดของนิทานเปรียบเทียบ ได้ทรงมอบหมายให้ อับดุล ฟาเซล วะซีร์ของพระองค์เป็นผู้แปล ท่านเสนาบดีจึงได้เรียบเรียงหนังสือเล่มนี้ด้วยสำนวนที่เข้าใจง่าย และตีพิมพ์พร้อมคำอธิบายภายใต้ชื่อ “เกณฑ์แห่งปัญญา”

นอกจากนี้องค์จักรพรรดิยังทรงแนะนำให้ย่อส่วนของโศลกที่ยาวเหยียดซึ่งปรากฏแทรกอยู่เป็นระยะในเนื้อเรื่อง และท่านวะซีร์เห็นว่าคำแนะนำนี้ถูกต้องจึงได้ปฏิบัติตาม เช่นเดียวกับผู้แปลในฉบับปัจจุบัน จนถึงทุกวันนี้ในอินเดีย “หิโตปเทศ” ภายใต้ชื่ออื่นๆ (เช่น “อันวารี สุไฮลี”) ยังคงได้รับความสนใจอย่างยิ่งจากทั้งเด็กและผู้ใหญ่ และมีฉบับแปลในทุกภาษาท้องถิ่นของอินเดีย ผลงานที่ได้รับความเลื่อมใสอย่างสูงในตะวันออกเช่นนี้ ย่อมไม่เป็นที่รังเกียจสำหรับผู้อ่านชาวตะวันตก ผู้ซึ่งจะได้รับชมฉบับคัดย่อแต่ซื่อตรงทั้งในด้านเนื้อหาและท่วงทำนองในที่นี้

ในจุดที่การอ้างถึงเรื่องราวทางตะวันออก หรือชื่อในปกรณัมฮินดู ดูเหมือนจะต้องการคำอธิบายเพิ่มเติมสำหรับผู้อ่านชาวอังกฤษ ผู้แปลได้แนบหมายเหตุไว้โดยอ้างอิงตามเลขหน้า ในการรวบรวมหมายเหตุเหล่านี้และในส่วนทั่วไป ผู้แปลขอขอบคุณฉบับแปลและฉบับพิมพ์อันยอดเยี่ยมของศาสตราจารย์จอห์นสัน และ “คัมภีร์สันสกฤต” ของคุณมิวร์

การได้พำนักในอินเดียและการได้ปฏิสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับชาวฮินดู ทำให้ผู้เขียนมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะช่วยส่งเสริมความก้าวหน้าของพวกเขา ในปัจจุบันไม่มีใครรับฟังความเขลาที่ด่วนสรุปว่าอารยธรรมชั้นสูงของชนชาติที่ยิ่งใหญ่นี้เป็นเรื่องของ “พวกนอกรีต” อีกต่อไป ทว่าความยุติธรรมยังไม่ถูกมอบให้แก่พัฒนาการในอดีตและความสามารถในปัจจุบันของพวกเขา หากไหวพริบ ศีลธรรม และปรัชญาของ “สัตว์แห่งอินเดีย” เหล่านี้ (ตามที่แปลไว้อย่างซื่อตรงโดยคุณแฮร์ริสัน เวียร์) สามารถกระตุ้นจิตใจที่กระตือรือร้นให้สำรวจวรรณกรรมของอินเดียต่อไป และตระหนักถึงความรับผิดชอบของเราในการปกครองดินแดนแห่งนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ผู้เขียนย่อมถือว่าได้รับผลตอบแทนที่คุ้มค่าแล้ว

เอ็ดวิน อาร์โนลด์

[1] “The Lights of Canopus” เป็นงานถอดความแบบเปอร์เซีย เช่นเดียวกับ “Khirad Afroz” หรือ “ประทีปแห่งปัญญา” ในภาษาฮินดูสถานี

หนังสือคำสอนอันดีงาม